sábado, enero 06, 2018

Kale itsua

Kataluniako hauteskundeek 2015eko irailekoen argazki soziala berretsi dute orohar, baina partehartze handiagoarekin. Bertako gizartearen borondatearen isla argia dira, beraz; eta emaitza horiek konponbiderako tresna bihurtu behar dituzte orain arduradun politikoek.
Lehenengo, abenduaren 21eko zenbaki hotzak: partehartzea historikoa izan zen, sekulakoa, %81,94koa (duela bi urte, %74,95). Ciutadans gailendu zen, 1.102.099 boto eta 36 parlamentarirekin (aurreko autonomikoetan, 736.364 eta 25). Jarraian, JuntsxCAT eta ERC, hurrenez hurren; 2015ean JxSí osatu zutenak. Elkarrekin, 1.628.714 boz eta 62 ordezkari jaso zituzten; eta banaka, 940.602 eta 34 lehenek, eta 929.407 eta 32 bigarrenek. Orotara, oraingoan, 1.870.009 eta 66. Ostean geratu ziren PSC, 602.969 eta 17rekin (523.283 eta 16, lehen); CatComú-Podem, 323.695 eta 8rekin (367.613 eta 11); CUP, 193.352 eta 4rekin (337.794 eta 10); eta, azkenik, PP, 184.108 eta 4rekin (349.193 eta 11). Datuok aski ezagunak dira jada baina, horien irakurketa zuzen eta ahalik eta zehatzena egitekotan, garrantzitsua da elkarren segidan jarri eta gogoratzea, ordezkari politikoek aparteko abilezia baitute azken kontaketari oso arrotz zaizkion balorazioak egin eta gizarteratzeko.  
Kataluniako gobernuan esku hartu ostean Mariano Rajoyk deitutako hauteskundeok ez dute sakoneko ezer aldatu, independentziaren aldekoek gehiengo osoari eutsiko baitiote Parlament-ean eta blokeen arteko portzentaietan ez dagoelako bestelako gorabeherarik. Ezer zehaztekotan, horietako bakoitzaren baitakoak argitu ditu. PDeCAT eta ERCren arteko lehian, esaterako, Puigdemont presidentearen zerrenda gailendu zaio Junqueras-enari, duela aste gutxi inkestek azken honen garaipena segurutzat jotzen zuten arren.
Sekulako lana egin dute erbestean dagoen buruzagiaren jarraitzaileek, karguaren sinbolismoak eta gobernuburuaren muturreko egoerak elikatuta. Primeran jakin dute hori baliatzen, euren erakunde nazionalen aldeko deien eraginkortasunari esker. Esquerrak, aldiz, garesti ordaindu ditu bere hautagai nagusia preso egotea eta horren ordezko legez aritu denaren hankasartzeak eta inolako karisma eza. Hala, azken legealdiko momentu gogor ugarien ostean, prozesuaren katalizatzaile eta ardatz izan direnak C’s-PSC-PPri argi gailendu zaizkie beste behin: 66-57. Aurrerantzean, gainera, ez zaie ezinbestekoa CUPen babes aktiboa, 57 horiei CatComú-Podem-en 8ak gehituta ere, orotara 65 direlako. Prozesuaren abangoardian kokatu nahi izan duten antisistemek, Artur Mas bazter utzi eta bultzaka zurrun aritu direnek, porrot egin dute nabarmen, eta eragiteko euren ahalmena askoz txikiagoa izango da aurrerantzean. Onerako, oso ziur.
Bloke konstituzionalista edo unionista deitutakoan, aldiz, Inés Arrimadas-en hautagaitza izan da alde handiz sostengu zabalena lortu duena, hor kokatzen diren kataluniar hautesle gehienen ikusmoldearen seinale gisa. Gizartea josteko sozialistek egin dituzten deiak, aldiz, 155. artikulua indarrean jartzeari eman dioten babesak baldintzatu ditu. Ia ezertan zehatza ez denak nekez lor ditzake benetako jauziak, egoera politikoa hain tentsio handikoa denean hanka biak alde batean jarri eta aldi berean erdibidean dagoen itxura ematea ezinezkoa delako. Alderdi Popularrak, ostera, beti Madrilera begira egotea ordaindu du, eta luzaroan kataluniarren gehiengoari aldioro ezezkoa ematea.
Kataluniako auzia nekearen nekez bideratuko da, agian. Alde bien indarra aski ondo neurtua dagoelako, behin eta berriz eta herritarren partehartze handiarekin. Eta ez bakarrik horregatik. Baita euren egitasmoak jada bururaino eraman dituztelako eta horrek ezer konpondu ez duelako ere. Ez zaie errekamaran ezer geratzen. Independentistek Errepublika aldarrikatu zuten, eta ezin izan dute gorpuztu, gehiengo sozial zabal eta zeharkako nahikorik ezean. Eta beste aldekoek Konstituzioaren 155. artikuluaren bidezko esku hartzea bultzatu eta gauzatu zuten; hauteskundeotan argi geratu den legez, porrot egin eta legitimitate nahikorik ez lortzeko. Egoera horretan, beraz, hitz egitea da irtenbide bakarra, berdinketa infinituak hainbat frustrazioren osteko asperraldia eragin baino lehen, etengabeko tirabirari euts diezakiokeen gizarterik ez dagoelako.  
Alderdi soberanistak erabaki eskubidearen defentsa lehenestetik saia daitezke granitikoak ematen duten blokeetan zirrikituak sortzen. Independentziarena baino babes askoz handiagokoa delako galdeketa itunduaren eskaera Katalunian, eta zeharkakoagoa. Hala, eztabaida politikoa independentziaren ingurukoa soilik denean sozialistak eta Colau-Iglesias buru dituztenak eroso sentitzen dira ezezkoan, baina ardatza erabaki eskubidea bada zatituago eta lekuz kanpoago ari dira.
JuntsxCAT eta ERCren beste aukera Parlament-ean duten gehiengo zabaletik aldebakartasunari uko egin eta Rajoyren gobernuarekin negoziatzen ahalegintzea da, Estatuaren lurralde egituran landu beharreko aldaketen testuinguruan Kataluniako autogobernua berregin eta preso edo erbestean daudenei irtenbideren bat eskaintzeko. Honek, jakina, aldarrikatu berri duten Errepublikari oraingoz uko egitea lekarke, praktikan jazo dena aitortuta. Izan ere, independentzia onartu eta hilabete gutxira berriz erkidego autonomo bateko ganbera modura osatuko da osteguneko hauteskundeen ostekoa, halako kutsu surrealista eta guzti.
Mariano Rajoy orain arte elkarrizketarako eta akordioetarako arazo nagusietakoa izan da, baina badu aurrerantzean onerako eragile izaterik. Estatut berriaren aurka oldarkor ekin zionetik honakoek guztiz bestelakoa adieraz dezaketen arren, gaur gaurkoz PPren baitan Gobernuko presidentea da alde bien arteko nolabaiteko hurbilketa prozesu baterako aukera bakarretakoa, bere alderdian alternatiba izan dakizkiokeen guztiak bera baino are gor eta itsuagoak direlako. Ciudadanos, aldiz, muturreko uniformetasunaren aldekoa da eta autogobernu eredua bera jartzen du ezbaian. PPri, hain emaitza negargarrien ondoren, Kataluniako gizarteari begira eragile baliagarri gisa agertzea komeni zaio, bere ohiko ikuspegiari uko egin gabe hitz egin eta negoziatzen saiatzea, nolabaiteko lidergoa berreskuratzea, beharbada Pedro Sánchez-en konplizitatea bilatuta. Bestela, ikuspegi demokratikotik Kataluniako auzia kale itsuan dago, bata besteari gailendu ezin zaizkion bi alderen etengabeko talkarenean. Eta hori gainditzeko, osteguneko emaitzak tresna eta aukera izan behar dira, ez elkarri jaurtitzeko munizio.        

2017ko abenduaren 26an www.elcorreo-en argitaratua     

sábado, diciembre 30, 2017

Balea, belea

-->
Osteguneko hauteskundeen ostean izango da zer josi Katalunian, azken urteotako haustura anitzek zauri sakonak utzi baitituzte. Eta horrek bestelako hizkera eskatuko die arduradun politikoei, baliatzen ari direnetik oso urrunekoa.
‘Balea esan, belea izan’, dio esaerak. Jatorriz gezurra zena aipa dezake, baina baita adierazi ostean irentsi eta aldatu behar izandakoa ere. Kataluniak bestelako aro bat hasiko du 21eko bozetatik aurrera, gutxieneko hainbat adostasun berregitekoa, tentsioa baretzekoa, aurkariarengana hurbiltzen saiatzekoa, adierazpenak goxotzekoa. Hemerotekak gordeko ditu orain arteko guztiak, behin baino gehiagotan aurrera begirakoei kontrajarriko zaizkienak. Arduradun politikoen ondare preziatuena sinesgarritasuna da, garaian garaikoei erantzuteko eboluzioarekin bateragarri bai badena, baina bat-bateko burutazio, inorenganako menpekotasun eta errotiko aldaketekin nekez babes daitekeena.
Oraindik horretaz bete-betean jabetzeko goiz den arren, ziurrenik Katalunian bestelakoak izango dira etorkizun hurbileko protagonistak. Ez eragileak, ondo zehaztu eta errotuta daudelako. Baina bai horien ildo politikoak, lehentasunak, buruzagiak eta egiteko moduak. Norbere azken helburuei uko egin gabe askotan, baina horiek luzaroan emango ez diren baldintza sozial jakinekin lotuta. Izan ere, indar beretsuko bi bloke agertzen dira aurrez aurre parte-hartze historikozkoak ematen duten bozotan, bertako gizartearen benetako erradiografia behingoan finkatzeko oso egoki izan daitezkeenotan.
Laster hasiko dira zuzenketak, hausnartzeko eta errealitatera egokitzeko ahalmena dutenen artean, behintzat. Gehiengo sozialak biltzeko bokazioz ari direnek osotasuneko ikuspegiak behar dituzte, kezka nagusiak antzeman eta horiei erantzun eraginkorrak emateko, zeharkako gutxieneko sentsibilitateari esker bestearen lekuan jartzen saiatzeko. Azken finean, euren gizartea ahalik eta osoen ordezkatzeko, dagokien ildo hori ñabardurez zipriztintzeko.
Alderdi Popularrak, esaterako, badu zer zuritu Estatut berriaren aurrean izan zuen jokabidearen inguruan. Muturreko irrazionaltasun politikotik ekin zion, Zapateroren aurka jotzeko edozerk balio zion sasoi batean. Interes propioak lehenetsi zituen bete-betean, kataluniar gehienen eta euren gobernuaren aurkako kanpaina zitala abiatu eta horiek jomugan jarrita. Orduko dinamika gaizto hark sekulako kaltea eragin zuen, gaurdainokoa, eta independentziaren aldeko mugimendua gizentzeko funtsezko katalizatzaile izan zen.
Gerora, egoera horren ondoriozko auzi politiko sakonari erantzuteko fiskaltza baliatu du, eta Konstituzioaren 155. artikulua indarrean jarri. Geroko gerotan geratuta ez da inolako ekimen politikorik mahai gainera eraman, egoera usteltzen utzi eta egungora heldu arte. PPk bazeukan askoz arduratsuago jokatzerik, askoz proaktiboago ekiterik, kataluniar asko eta askoren gurariei beste modu batean erantzuterik. Horregatik, Rajoyk hain gogoko dituen ariketa tautologikoez gaindi, datorren egueneko emaitza txarren ostean izango du muineko zertaz hausnartu.
PSCk hobera egingo duela dirudien arren, aspaldi bateko bere lekua galdu du. Autonomiaren esku hartzearen aurrean agertutako jarrerak zeharo zailtzen ditu zeharkakotasunerako eta zubigintzarako bere gogoak. Etorkizunera begirako bere proiektuaren zirriborroak baino ez dira ezagutzen, eta hauek ere egun batetik bestera alda daitezke. Ez dago sakoneko apustu zehatzik, erabaki eskubidearen inguruko euren jarrera aldaketek adierazten duten lez. Sozialistek ezin deserosoago eta zatituago egin zioten aurre horri buruzko eztabaidari eta, ostean, ardatza independentzia bai ala ez izateak mesede egin die arnasa hartzeko. Azken urteotako parametroetatik kostako zaie garai bateko eragile nagusietakoa berriz izatea. Areago, katalanismo integratzailearen ikurretako gisa jardun nahi badute.
Independentziaren aldeko prozesuaren bultzatzaile nagusiak hasi dira zertan asmatu ez duten aitortzen. Aldebakarreko bideak ez du ohikoan inora eramaten, ustezko helmuga parean frustrazioa elikatzera ez bada. Sekulako babes soziala behar da hortik abiatzeko: munduari begira ezbaian jarri ezinezkoa; sektore politiko, ekonomiko eta sozialetan guztiz zeharkakoa dena. Eta ez dute hori lortu PDeCAT eta ERCko buruzagiek. Aurreko hauteskunde autonomikoek, kutsu plebiszitariokoek, nabarmen adierazi zuten hori. Indar batuketak Parlament-ean gehiengo osoa eman zien, CUP gehituta. Baina bozetan erditik behera jaso zuten, oso gutxigatik izan arren. Ezker muturreko alderdi horrek prozesua baldintzatzeko uneoro izan duen aukera, berriz, sekulako zama bihurtu da; eta, ziurrenik, ez du lagundu Errepublika berriaren asmoa gizarteratzen, ezinbesteko diren sektore berrietara zabaltzen.
Horregatik, negoziazioa bilatu beharko dute Esquerrak eta JxCat-ek eguenetik aurrera, lortzen duten indarraren araberakoa. Bai Kataluniako autogobernua berrezarri eta horretan ahalik eta gehien sakontzeko, bai preso edo ihesean dauden buruzagi politikoak askatzeko, bai bertako gizartean dagoen tentsioa baretzeko, bai egoera ekonomikoa berbideratzeko. Hauteskunde autonomikootan parte hartzeak berak adierazten du ez dutela Estatu izateko adinako indarrik, bestelako dinamiketatik heldu beharko diotela burujabetza osorainoko estrategiari. Lotune berriak bilatzeari ekinez etorriko dira bestelako agertoki politikoak, ‘dena ala ezer ez’ eta gisakoak baztertu eta gehiengo zabalen bidez sendotuko direnak. Erabaki eskubidearen defentsak, finantziazio berri batenak edo hizkuntza eta hezkuntzarenak, lotuta zein aleka, badute babes zabal hori, esaterako. Eta En Comú-Podem aliatu garrantzitsua izan daiteke horrelakoetan, erabakigarria. Azken berrogei urteotakoa galdu ez eta, areago, lortutakoan sakontzeko.
Hortik aurrera badira ezer eraikitzeko barik erresistentziarako sortutakoak, beste inoren aurka joatekoak. Hori da Ciutadans-en kasua. Muturretik ekitea errentagarri zaio nonbait, erreakzio modura jardutea. Katalunian oso aspaldi lortutako oinarrizko hainbat adostasunen aurkakoa da. Horregatik, Rivera eta Arrimadas-ena alderdi bozkatuena izatea porrot sinbolikoa litzateke prozesua bultzatu dutenentzat, eragindako kontrako olatuaren indarraren seinale, eta zaildu egingo luke gerora begirakoa. Espainiar homogeneizazioaren abangoardia dira laranjak, ukazioa goiburu Estatuaren lurralde egitura kolapsora eraman dezaketenak.
Hala, nahitaezkoa da bozen kontaketatik aurrera elkarrizketarako borondatea nagusitzea, aspaldi honetako hutsak aintzat hartu eta bestelako jokamoldeetatik ekitea. Bertako gizartearen gehiengo ahalik eta zabalenaren borondatea balantzaren orratz hartuta, Kataluniari zor zaion aitortza nazionala eman dakion, ahalik eta burujabetza mailarik handiena izan dezan. Churchillek esan zuen: “Nire hitzak jan behar izan ditut sarritan eta dieta orekatua zirela jabetu naiz”. Ondo gogoan izango dituzte hitz horiek Katalunian hurrengo hilabeteetan.      

2017ko abenduaren 17an elcorreo.com-en argitaratua

martes, diciembre 26, 2017

Nora goaz


Autogobernuari buruzko Eusko Legebiltzarreko lantaldea papaldion dabil ekinean etrkizuneko estatusa zehatz landu aurreko hainbat hausnarketa biltzen. Eta erabaki eskubidea ezinbesteko osagaia izango da bide horretan.
Gernikako Estatutuak oraindik eman ditzakeenak jasotzeko ahalegina bazter utzi gabe, euskal erakundeak buru-belarri ari dira lanean aurrera begirako autogobernu esparruaren nondik norakoak finkatzen. Lan handia egin da orain arte Eusko Legebiltzarrean, hainbat adituren esperientziak eta iritziak jaso eta gutxieneko adostasunak ehundu guran. Bertako alderdi guztiek dakite ez dela erraza izango, funtsezko zenbait konturen inguruko jarrerak oso urrun daudelako. Datozen hilabeteotan berriz eutsiko zaie saiakerei, azaroaren 13ko bileran erabaki eskubidea jorratzea erabaki eta gero. Abenduko egun berean egingo dute topo berriz, hilabeteon estatus politikoaren erreformari buruz oinarri-oinarrizko bat egiterik somatu ote duten aztertu eta gero.
Zaila izango da, zinez. Ez horrenbeste eskumen baten edo bestearen inguruko ezadostasun sakonengatik, baizik eta horiek guztiak bildu behar dituen muineko estalkia dela eta. Erabaki eskubidea da eragile politikoak gehien urruntzen dituena; EAJ, EH Bildu eta Ahal Dugu, bakoitza bere erara, erritmo eta baldintza propioekin, orohar horrekin bat datozen bitartean, PSE-EEk eta PPk aurre egiten diotelako guztiz. Kontua da euskal gizarteari ote dagokion bere etorkizuna mugarik gabe erabakitzeko eskubidea, aurretiaz adostutako bermeekin baina urrats oro egiteko ahalmenarekin. Abertzaleek eta Ahal Duguk burujabetzaren alde egiten dute, azkenok independentziaren hautuaren aurka egiteko izan arren. Sozialistek eta popularrek, aldiz, ez diote euskal gizarteari azkeneraino joateko eskubiderik aitortzen, ezta horretarako gehiengo zabal bat balego ere.
Kataluniako prozesuak bertoko eztabaidan eragingo du, nahitaez. Nahasi samarra izan da han jazotakoa, batik bat azkenengo txanpan. Errepublika aldarrikatu ostean Govern-a Konstituzioaren 155. artikuluaren bidez indargabetu eta bere kideak erbestean edo kartzelan daudela, Rajoyk deitutako hauteskunde autonomikoetan parte hartuko dute alderdi guztiek, CUP barne. Praktikan ezerezean geratu da politikoki hain indartsu eta erabakigarria izan beharko litzatekeena, eta dagoeneko bultzatzaileetako batzuek esana dute Estatu berrirako ustezko jauzi hori 'keinua' besterik ez zela izan, negoziazio bat behartzeko edo. Hala, kolokan geratzen da independentziara begirako Kataluniako bidea, ez delako batere eraginkorra izan, Europan ez duelako behar besteko gutxieneko babesik jaso eta, batez ere, horren atzean egon diren eragile nagusiak aldebakartasunari uko egitekotan daudelako.  
Egungo Europan independentzia kontzeptua dezente aldatu da duela zenbait hamarkada eta, zer esanik ez, duela mende bete zuen esangura aintzat hartzen bada. Elkarren arteko loturak zein horien araberako lankidetza maila inoizko estuenak dira, eta hainbat arlotan, monetarenean besteak beste, batasun proiektua bururaino eraman da. Baina gabezien artean Estatu ez diren nazio izaerako eremuen ezinegona dago, bigarren mailako sentitzen direlako. Eta badira dagokien Estatuan bereziki gustora ez daudenak ere, besteen pareko izateko aukerari eutsi nahi izango lioketenak. Eta horrek ez du esan nahi horietan Europako baloreen alde sutsu egiten ez denik edo-ta beste inor gutxiesteko edo menpean hartzeko euren zilborrei begira ari direnik. Nazionalismo erabat demokratikoak dira, gizabanakoa ardatz hartzen dutenak, munduari begirako ikuspegi guztiz homologatudunak. Horiei ezin zaie bizkarra eman, ez dagozkien ezaugarri gaiztoak eransten saiatuta; demokrazia orotan elkarrizketarekin bideratu beharreko arazo sakon baten adierazgarri direlako.
Zilegizkoa da nazio izaerako herrialdeetan independentziaren alde dihardutenek euren egitasmoa azkeneraino eraman nahi izatea. Horrek gizarte bakoitzean izango duen indarra eta, beraz, gehiengo zabal zeharkakoak biltzeko aukera, dagokion Estatuaren jarreraren araberakoa izango da. Horien gutxieneko eskakizunak asetu eta nolabaiteko oreka harmoniotsu bat lortzekotan izango da elkarlanerako modurik. Bestela, bide politikoek porrot egindakoan, gatazka demokratikoki konpontzeko mugarik gabeko erabaki eskubideari eutsi beharko zaio. Estatuen baitako nazio txiki horietako asko demokraziarekin zerikusirik ez zuten prozesu historikoen bidez bildu zituzten gerora corpus nazional banaezin bihurtutakoetara, maiz indarra, zatiketa eta ukazioa baliatuta. Horregatik da ezinbestekoa Europa demokratikoan dagokien aitortza eskaintzea, Estatuen baitan gizarte horietako bakoitzaren anbizioen araberako autogobernurako akordio politikoak erdiestea. Hortik aurrerako 'tentsio' modukoak erabakiko du nahikoa den ala ez, zenbat belaunaldiro egokitu behar den. Euskal Herriari dagokionez, Europa topagune izan daiteke, EAE, Nafarroa eta Iparraldearen arteko lankidetza ahalbidetu eta estutzeko, Estatuen errealitatearen pareko bestelako bat osatu ahal izateko.
Dinamika politiko horretan, salbaguardia bihur daiteke erabaki eskubidea. Ez erasokor edo zatikatzaile baliatzekoa, baizik eta bere burua naziotzat duena babestekoa. Aldebikotasunak oreka esan nahi du, elkarren arteko errespetua, bestea aitortu eta norbere burua aitortua ikustekoa. Eta gizarteek erabakitzen dute harreman horretan muga non jartzen den, zein tresna diren beharrezko aldikako testuinguru politiko jakinei aurre egiteko. Hala, euskal herritarren gehiengo zabal batek eskubide horren jabe izan nahi du, nahiz eta sozialistek eta popularrek aurkakoa iritzi. Eta nekez adostuko da osagai hori bete-betean bere egiten ez duen estatus berririk. Badago horretarako formularik, gura izanda egungo legedian traumarik gabe txerta daitekeenik.
Euskal autogobernuaren muinekoak Ciudadanos buru duen erasoaldia jasaten ari direnean, ezinbestekoa da Gernikako Estatutuaren eta ondotik letorkeenaren defentsa irmoa egitea. Eta bultzatu gura den homogeneotasunaren aurka jotzea. Azken honek ez duelako zerikusirik bateko zein besteko herritarren arteko elkartasunarekin, ikuspegi nazional jakin bat gainerakooi inposatu nahi izatearekin baizik. Zuhur jokatzeko ordua da, lortutako guztia ondo babestekoa, elkarrizketa eta negoziazioa goiburu izatekoa; baina, besteen jokabidearen arabera, norbere buruari mugarik ez jartzekoa.     

2017ko abenduaren 3an elcorreo.com-en argitaratua

jueves, noviembre 23, 2017

Agur Aralar

Abenduan egitekoa duen biltzarrean alderdia desegiteko proposamena luzatu die Aralarreko zuzendaritzak militanteei. Hamabos urte pasatxoko ibilbidea amaituko dute horrela, euskal politikagintzan eragin handikoa izan dutena.
Ezker abertzaleak itsu jokatu zuen luzaroan, euskal herritarrek behin eta berriz arbuiatutako ekinbide armatua zilegizkoa zelakoan. ETAren jardunak 829 lagun erail zituen 43 urtetan, eta unadura hutsez amaitu zen 2011ko urriaren 20an. Aljerreko elkarrizketen eta Lizarrako Hitzarmenaren osteko su-etenek ez zuten azken helbururik lortu, ezta Zapateroren garaiko saiakerek ere. Alperrik galdu zituzten aukerok, bai erakunde armatuak berak zein horren inguruko egitura politikoak. Ez zen modurik izan mahai baten inguruan indarkeriaren aroari amaiera eman eta gaur egun hain ozen eskatzen dituztenetakoak —presoekin zerikusia duten horiek, batik bat— zentzuz bideratzen hasteko. ‘Dena ala ezer ez’ zen orduko goiburua, antza, eta ezerezean gelditu ziren.
Ikuspegi zabal falta ez zen, baina, maila berean denen gabezia izan. Bakarren batzuk aspaldi jabetu ziren zetorrenaz, bide politiko eta demokratikoak lehenetsi beharraz. Diktadura bati aurre egiteko aspaldi abiatutako dinamika herritarrek euren borondate librearen arabera aukeratutako hautetsien zein erakundeen aurka zuzentzeak hainbat mamu askatu zituen urteen joan-etorrian, nahiz eta ezker abertzalea beti saiatu zen itxura monolitikoa azaltzen, zirrikituak agertzen zirenero kritikoak zeharo baztertuta izan arren.
Oihartzun handiko zenbait atentatuk higatze prozesu hori areagotu zuten, Yoyesenak (1986an), Hipercorrekoak (1987an) edo-ta Miguel Ángel Blancorenak (1997an), esaterako. Herri Batasunak 1994an ontzat jotako ‘Oldartzen’ txostena, presio bide modura sufrimenduaren sozializazioari egoki irizten ziona, urrats berri bat izan zen bere degradazio politiko eta etikoan. Eta barruko kontraesanak gero eta nabarmenagoak izaten hasi ziren.
Egoera horretan, Lizarrako Hitzarmenak halako espektatiba berri bat ahalbidetu zuen ezker abertzalearen baitan, Herri Batasunatik haratagoko zenbait alderdi ere Euskal Herritarrok zeritzan koalizioan biltzeraino. Bakea bururaino eramateko ahaleginaren porrotak, haatik, hankazgora jarri zuen hori guztia urtebete luze beranduago; eta, mundu horretan, estrainekoz, jende multzo batek publikoki eutsi zion bide politikoen lehentasuna aldarrikatu eta ETAren aroa amaitua zela esateari.
Batasuna prozesuak erakutsi zuenez, hamarretik bat-edo zen ezker abertzalearen barruan uste hori jada errotua zuena. Horiek sortuko zuten Aralar 2001ean alderdi modura, etorkizuneko apustua hamarkada batez aurreratuta. Urte horretako hauteskunde autonomikoetan Ibarretxe lehendakaria gailendu zitzaion Mayor Oreja-Redondo Terreros bikoteari, legebiltzarkideen erdia (14tik 7ra) eta 80.000 boto galdu ondoren Otegi eta bere ingurukoen ortodoxiak porrot egiten zuen bitartean.
Batasuna eta ondorengoen ilegalizazioak helduko ziren gero, eta baita Aralarrekoen aurka euren kide izandakoek baliatutako pintada, mehatxu eta bestelakoak ere. Baina horrek ez zituen gerarazi Patxi Zabaletaren ingurukoak, eta aurrera jarraitu zuten. Ezker abertzale klasikoaren alternatiba modura ekin zioten, horren baitako egituraren barruan lortu ezin izan zutena gizarteari begira gauzatzen hasi guran. Ordezkari bat lortu zuten Eusko Legebiltzarrean 2005ean, eta lau 2009an. Nafarroan, aldiz, lau 2003an eta 12 2007an, azken horretan Nafarroa Bai koalizioko kide modura. Bakarka ez zen, bada, lehen mailako eragilea izan, baina bere itzala boto kopuruak adierazten duena baino askoz handiagoa izan zedin erdietsi zuen Aralarrek. ETAren indarkeriaren makurkerietatik at ezker abertzalerik izan zitekeela erakustearekin batera, Batasuna prozesuan zein Zapateroren garaiko saiakeretan inmobilismo gaiztoenarekin lerratu zirenak politikoki are biluztuago utzi zituen.
Halako batean oso argi geratu zen 1978an Altsasun abian jarritakoaren enbor nagusiak ez zuela etorkizunik bide demokratiko soilen alde egitetik ez bazen. Nolabaiteko kolapso arriskuak hondora zezakeen behingoan, bai legez kanpo zegoelako zein euskal gizartearen gehiengo gero eta zabalagoak estrategia politiko-militarrak zeharo arbuiatzen zituelako. Faktore exogenoek ere ez zioten batere lagundu, ez IRAren amaierak eta ezta nazioarteko terrorismo molde basati eta indiskriminatu berrien agerpenak ere.
ETAren behin betiko su-etenera eraman zuen guzti horrek eta, ondorioz, aliantza politiko berrietara. Amaiur eta Euskal Herria Bildu izan dira topagune azken urteotan, Sortu eta Aralar, EA eta Alternatibarekin batera, modu egonkorrean elkartzeko. Ez dute lortu EAJ gailendu eta euskal abertzaletasunaren barruan nagusi izatea. Hala, bide berriak jorratzen dabiltza euren proiektu politikoa trinkotze aldera, eta horren erakusgarri dira EH Bilduk azken hilabeteotan burututako aldaketak.
Batek daki Aralar ez ote den goizegi desagertuko. ETAren osteko agertokia atzeraezinezkoa da dagoeneko, baina oraindik ezinbestekoa da berea bezalako ikuspegi argi eta zorrotza ezker abertzalearen baitan. Denborak arrazoia eman die bete-betean, eta ez da gutxi. Hala eta guztiz, beharbada, aukera gehiago lituzkete epe jakin batean eragiten jarraitzeko alderdi modura iraunda; ikusteke baitago Sortuk daborduko zenbaiteraino barneratu dituen Aralarrek ohikoan bere egindako jokabide eta moldeetako asko.
Patxi Zabaleta, Iñaki Aldekoa, Julen Madariaga, Aintzane Ezenarro eta beste askok hainbat zailtasun eta inertziari aurre egin eta ezker abertzalea mugiarazten asmatu zuten. Ezinbestekoa zen horrelako zerbait Aralar sortu zen abagune historikoan. Baita lehenago ere. Euren alea jarri zuten oraingora heldu ahal izateko, hain errotutako militarismo sutsuena indargabetzeko. Euskal gizarteak, orain, bestelako aukerak ditu. Estatus politiko berri bati begirakoak, eta osatzen duten egiturak neurriren batean elkarlanean jarri eta norabide berean abiaraztekoak. Ideologien gainetik, agurraren orduan badago Aralarri zer eskertu. Eta hori da edozein eragile politikori aitor dakiokeen ondarerik baliotsuena.   

2017ko irailaren 25ean elcorreo-com-en argitaratua

martes, noviembre 14, 2017

La avanzadilla hacia la paz

Aralar, que marcó el camino al resto de la izquierda abertzale, se disolverá tras su congreso de diciembre si prospera la propuesta de la dirección.

Patxi Zabaleta es un hombre curtido en mil batallas. Y una de las más definitorias fue la que desembocó en el alumbramiento de Aralar en 2001. Lo que parecía una simple muesca para una izquierda abertzale tradicionalmente sólida terminó convirtiéndose en avanzadilla de lo que, tarde o temprano, debería asumir el conjunto de la misma. A saber: la preponderancia de la acción política y el consiguiente rechazo al mantenimiento de la actividad violenta de ETA.
Cuando dio el paso, nadie en ese mundo podía tildar al dirigente navarro de advenedizo u oportunista, ya que su compromiso con Herri Batasuna databa del momento mismo en que se constituyó la Mesa de Alsasua en 1978, siendo desde entonces referente indiscutible y figura respetada, siempre leal al sentir mayoritario de la organización a pesar de mantener un perfil político propio puesto de manifiesto en numerosas ocasiones. Como cuando se mostraba crítico ante los constantes atentados de ETA.
El anuncio por parte de la banda de la tregua indefinida que entró en vigor el 18 de septiembre de 1998 llegó pocos días después de la firma del Acuerdo de Lizarra y propició la suma de fuerzas soberanistas de izquierda en la coalición Euskal Herritarrok, suavizando además las aristas internas provocadas por la persistencia del terrorismo. En un contexto de ausencia de violencia, Herri Batasuna, marca histórica de la izquierda abertzale, se rodeó de pequeñas formaciones que tradicionalmente se habían mostrado críticas con ETA. Y la apuesta le resultó rentable electoralmente. En las autonómicas de ese año se hizo con más del 25% de los votos en Gipuzkoa y 14 parlamentarios en el conjunto de Euskadi. Pero ese escenario saltó por los aires con la ruptura de la tregua el 3 de diciembre del año siguiente y el posterior asesinato, el 21 de enero de 2000, del militar Pedro Antonio Blanco al estallar un coche bomba en Madrid.

Proceso Batasuna

Euskal Herritarrok se mantuvo formalmente durante un tiempo, aunque ya sin el concurso de Batzarre y Zutik. Pero, con el nuevo reguero de asesinatos provocados por ETA, el del ex vicelehendakari y dirigente socialista vasco Fernando Buesa y su escolta Jorge Díez entre ellos, también en el seno de la aparentemente monolítica Herri Batasuna comenzaron a bajar las aguas cada vez más revueltas. Así quedó reflejado en el proceso Batasuna, llamado a refundar la izquierda abertzale. Fue el momento elegido por una treintena de militantes encabezados por Patxi Zabaleta para impulsar la constitución de una corriente interna agrupada en torno a una ponencia que se formalizaría poco después.
En mayo de 2000, sus impulsores se presentaron públicamente a través de un artículo titulado ‘Aportación a la izquierda abertzale’, que adelantaba los ejes básicos de lo que pretendían defender en el seno de la futura Batasuna, sustanciados en la necesidad de “organizarse, estructurar sus fuerzas y actuar exclusivamente en torno a la acción política”, rechazando tanto la violencia de ETA como la kale borroka. No obstante, lo que pretendía encarnar la sensibilidad civil y política de la izquierda abertzale no caló en las bases radicales y apenas un exiguo 9% de la militancia apoyó sus enmiendas a la ponencia oficial ‘Bateginez’ en la que se plasmaba el corpus ideológico de la nueva formación.
Con la expectativa de que la realidad social no coincidiera con la orgánica, Aralar decidió dar un paso al frente en septiembre de 2001 y convertirse en partido político. Así, tras la reunión que sus dirigentes celebraron en la emblemática localidad navarra de Alsasua, cuna de la izquierda abertzale, dieron a conocer su intención de convocar un congreso constituyente. A Zabaleta lo acompañaban en el nuevo proyecto históricos como Iñaki Aldekoa o Julen Madariaga. Poco antes, en mayo, se habían celebrado unas decisivas elecciones autónomicas, las de los casi 600.000 votos cosechados por la coalición PNV-EA con Ibarretxe a la cabeza, en las que Euskal Herritarrok había perdido 80.000 votos y la mitad de sus representantes parlamentarios. En el seno de la izquierda abertzale muchos dedos acusadores se dirigieron hacia Aralar, que vio en aquellos resultados un claro divorcio entre la ortodoxia de Batasuna y el sentir de una parte de sus bases tradicionales.  
El cónclave que estructuró a la nueva organización tuvo lugar en Vitoria los días 22 y 23 de junio de 2002, bajo el lema Ehkotopia. La ponencia política aprobada establecía los principios de Aralar fundamentados en su carácter independentista y socialista, rechazando a su vez cualquier condicionamiento impuesto por grupo armado alguno. Patxi Zabaleta fue elegido coordinador general y en la intervención con la que cerró el congreso advirtió a ETA de que su tiempo se había agotado, haciendo asimismo un llamamiento a recuperar el “orgullo de la política”. Este tipo de posicionamientos acarrearon consecuencias. Ya para entonces se hacía sentir la presión y el acoso de parte de sus antiguos correligionarios, que trataron de coartar su iniciativa política. Pintadas y carteles acusándoles de traidores, e incluso ataques a furgonetas y propaganda electoral, serían casi una constante en los meses siguientes.  

Comparecencia electoral

Aralar concurrió por primera vez a unas elecciones el 25 de mayo de 2003, con ocasión de las forales y municipales, además de autonómicas en Navarra. La aplicación de la Ley de Partidos y la consiguiente ilegalización de las marcas de la izquierda abertzale oficial enrarecieron al máximo el ambiente. En ese escenario, la nueva formación logró 36.000 votos en Euskadi y 24.000 en Navarra, convirtiéndose en la cuarta fuerza política de la comunidad foral. Dos años más tarde, en las autónomicas vascas se hizo con una única representante, Aintzane Ezenarro —actual directora del Instituto Gogora—, que sumaría tres actas más en los comicios de 2009.
El histórico anuncio del cese definitivo de su actividad terrorista por parte de ETA el 20 de octubre de 2011 condicionaría, lógicamente, el futuro de Aralar. Un mes antes había celebrado su quinto congreso en Derio, donde se aprobó concurrir a las elecciones generales del 20 de noviembre junto a la recién constituida Bildu, bajo la denominación de Amaiur. La aproximación a la izquierda abertzale generó un intenso debate entre los delegados del partido, y la ponencia política únicamente contó con el aval del 71%.
Las disensiones en su seno se fueron acrecentando de forma paulatina a partir de entonces, llegando a fracturar el grupo parlamentario en la Cámara vasca.
En mayo de 2012, la portavoz Aintzane Ezenarro y sus compañeros Mikel Basabe y Oxel Erostarbe fueron expulsados del partido y entregaron sus actas por votar a favor de la ponencia de paz y convivencia en contra del criterio de la dirección, que consideraba que dicho grupo de trabajo no ofrecía garantías para la presencia permanente de la antigua Batasuna, excluida de las elecciones de 2009 como consecuencia de su ilegalización.
Aralar se integró de forma permanente en Euskal Herria Bildu a partir de ese mismo año, participando en el reciente proceso de reorganización interna de la coalición que ha culminado en junio con la elección de Arnaldo Otegi como coordinador general. Con la nueva estructura de partido político de la que se ha dotado lo que era la suma de Sortu, EA, Aralar y Alternatiba, las siglas de esas cuatro formaciones quedan cada vez más difuminadas. Consciente de ello, Patxi Zabaleta ha dado otro paso al frente anunciando que, por unanimidad, la dirección de Aralar apuesta por la disolución del partido y el trasvase de militantes a EH Bildu en la ponencia política del congreso que celebrará en diciembre. Así, de aprobarse, se dará por concluida la historia de un partido que, a pesar de ser siempre minoritario, supo ver antes que nadie en la izquierda abertzale el agotamiento de la vía armada de ETA y condicionó positivamente a quienes tardaron años aún en sumarse al principio básico que establece la primacía de la acción política y democrática sobre cualquier otra.

Artículo publicado en El Correo el 24 de septiembre de 2017

viernes, septiembre 29, 2017

Alderdi bakarra

Arnaldo Otegi izango da EH Bilduko lehen koordinatzaile nagusia, koalizioak alderdien batuketaz haragoko nortasun propioa izatea erabaki eta gero. Aniztasunaren kaltetan, urrats honek inoiz baino nabarmenago uzten du ezker abertzalearen esku.
Argazkietako irribarreen eta hitzaldietako berba handiosoen atzean EH Bilduren I. kongresuak askoz ere garratzagoa den errealitatea estali du. Bertan parte hartzeko izena emanda zeuden 4.901 lagunetatik 2.652k baino ez zuten bozkatu, %54k. Eta horien artetik %84ren babesa jaso zuten Otegik eta bere zuzendaritza taldeak, txosten politikoak eta estatutuek baino bederatzi puntu gutxiago. Izan ere, askotxo dira buruzagitza berria osatzeko irizpideak Sorturen lerroetan irentsezintzat jo dituztenak; edo-ta ezker abertzalea koalizioaz jabetzeko urratsaren aurrean kritiko agertu direnak, batik bat Eusko Alkartasunako kideen artean. Prozesua, baina, ez da malgutu, moldatu ez zabaldu, eta Otegiren oso ingurukoak izango dira EH Bildu berria kudeatuko dutenak. Koordinatzaile nagusi berriak proiektuaren izaera abertzale eta ezkerrekoa nabarmendu du behin eta berriz, eta Euskal Herrian abian omen den “iraultza kontserbadorearen aurrean iraultza demokratikoa” ahalbidetuko dutela gaineratu. EAJ behin ere ez du aipatu bere hitzaldian Otegik, baina jeltzaleei zuzendutako zeharkako aipamenak zenbatnahi errepikatu dira.  
Aurrera begira funtsezko aktibo politiko modura agertzeko ahaleginetan dabil aspaldion EH Bilduko burua, baina alperrik. Dagoeneko, aspalditxotik, Otegi gehiago da iraganeko eragilea etorkizunekoa baino. 2012an koalizioa sortu zenean, aniztasunaren aldeko ariketa legez plazaratu zuten, gehiengo berriak sortzeko ahalegin eskuzabal modura. Baina egoera dezente aldatu da geroztik. Hasierako olatuak emaitzak borobiltzera bultzatu zituen 2011n, eta orduko Bilduk —egungoaren aurrekoak, bozetarako propio gorpuztutako koalizioak— emaitza ikusgarriak lortu zituen, Gipuzkoako Aldundia eta Donostiako Udala gobernatzerainokoak. Lau urte beranduago, ordea, EH Bilduk bi horiek eta beste hainbat erakunde galdu zituen, kudeatzeko modu jakin baten eraginez nonbait. Eta geroztik atzeraka aritu izan dira, iraileko hauteskunde autonomikoetan hiru legebiltzarkideren galera arrakastatzat jotzeraino.
ETAren aroaren amaieran, ezker abertzalearen zati bat —Aralar, ez— legez kanpo zegoen eta babes sozialari zegokionez, oso ahulduta. Euskal Herrian gero eta zabalagoa zen erakunde horrek armak uztea eta desagertzea eskatzen zuen gehiengoa; eta, berandu, gaizki eta autokritika sakonik gabe, euren burua jauzi hori egitera behartuta ikusi zuten hamarkada luzetan bide politikoa eta militarra konbinatzearen alde agertutakoek. Halako batean, ‘Jo ta ke, irabazi arte’ hainbestetan deiadar egindakoak garaile eta garaiturik gabeko bakearen aldeko militante sutsu bihurtu ziren, eduki metafisikozko ziklo berri bat hasi zelakoan. Aralar-eko ‘traidoreak’, EAko ‘erregionalistak’ eta Alternatibako ‘espainolistak’ bazkide hartuta ekin zioten, galdutako espazio politikoa berreskuratu guran. Ortodoxiaren jagoleak aniztasunaren predikatzaile egin ziren, ohi bezain grinatsu; eta bide horretan sortu zen EH Bildu, alde guztien ekarpenetatik EAJren benetako alternatiba osatze aldera. Urteak joandakoan, baina, ez du helburu hori lortu —gero eta urrunago dago, egia esan— eta ezker abertzaleak gainerako eragileen esku galdutako protagonismoa beretzat nahi du berriz.
Horretaz jabetuta, EAko sektore zabal bat, alderdi horren jatorrizkotik geratzen denaren erdi inguru, EH Bilduren trinkotze prozesuaren aurka agertu berri da, Carlos Garaikoetxea lehendakari ohia tarteko. Baina Pello Urizarren ildoa gailendu zaio oso gutxigatik, eta ikusteke dago zer jazoko den galtzaileekin. Ezker abertzaleari lagungarri izan zaizkio koalizioko kideak, iragana zuritzeko, galdutakoa berreskuratzen saiatzeko eta sektore berrietara zabaltzeko; baina dagoeneko ez ditu horrenbeste behar, elkarrekin ere ezin izan dutelako EAJ garaitu eta, bere birsortze prozesua bururaino eraman ostean, joko birtualetatik errealitate politiko gordinera itzultzeko sasoia dela iritzi diolako. Orain, independenteei lekua egiteko aitzakia baliatuta, piezak berregokitu dituzte, pertsona eta interes politiko oso jakin batzuen mesedetan eta EAn galdu duten horien eta beste askoren kaltetan.
Hala, Otegiren asteburuko hitzaldia ohi bezain findu gabea izan da, errealitatearekin bateraezina. Kontserbadore eta demokraten arteko asmatutako lehiaren berri eman die bere jarraitzaileei, osatu ezinik dabiltzan alternatiba nonbaitetik zintzilikatzearren edo. Baina egunerokoak ez dio laguntzen, beti jazo zaion legez, eta ez dator bat berak esandakoekin. Beharbada, horregatik ari da ezinean, beste behin. Bere estrategiaren osagaiak ez direlako egiazkoak, eta okerreko oinarrietatik ez dagoelako alternatiba errealik eraikitzerik. EAJren ildoa aurrerakoia da, sozialdemokraziatik oso gertukoa, eta maila nazionalean helburuak argi izanda egunerokoari eragiten diona. Iñigo Urkullu lehendakariaren Jaurlaritza giza ongizatean eta elkartasunean oinarritutako politikekin ari da, krisi ekonomikoa gainditu eta langabezia murriztera bideratutakoekin, eta herritarrek hauteskundeetan babesten dituzte.
Ez dago, beraz, jardunbide ‘kontserbadorerik’, Otegiren irudimenean ez bada. Eta are gutxiago da berea balizko horri kontrajartzeko alternatiba ‘demokratikoa’, arlo horretan jeltzaleak distantzia handira izango dituelako beti. Horregatik ekin behar dio muturretik, esaldi borobil bezain hutsaletatik. Azkenean, EH Bilduko koordinatzaile berriaren errezeta oso zaharra delako: gidoi eskaseko fikzioa euskal gizartearentzat eta errealismo baztertzaileena bere inguruan aniztasunaren eta ñabarduren aldeko apustua egin zutenentzat.    

elcorreo.com-en argitaratua

miércoles, septiembre 27, 2017

Lekutan dago

Diada heldutakoan Kataluniako egoera politikoa ezin gatazkatsuagoa da, independentziaren aldekoen eta aurkakoen artean. Eta urriaren leheneko galdeketa galarazteko ezarritako debekuaren ondorioz, artez edo moldez egitekotan ere, ezin izango du behar lukeena egoki neurtu.
Aspaldi urratutakoaren ondorioak ari dira azaleratzen egunotan. Askok ez zuten sinetsi nahi haustura bururaino eramango zenik, baina Kataluniako Parlamentuak asteon onartu ditu Erreferendum Legea, urriaren bateko galdeketara deitzekoa, eta Trantsizio Juridikorako Legea, baiezkoa gailentzekotan estatu independente berriaren lehen urratsak arautzen dituena. Giroa zeharo zalapartatsua izan da ganberan, eta bi horien aurkakoek gogor gaitzetsi dute gehiengoaren jokamoldea, talde parlamentario kritikoen oinarrizko eskubideak errespetatu ez direlakoan. Catalunya Sí que es Pot iritzi hori dutenekin lerratu izanak erabaki eskubidearen aldekoen zatiketa eragin du, eta baita koalizio horren barrukoa ere. Horrek islatzen du zenbaterainokoa den gatazka uneon, eta zein zaila zaien erdibidean-edo kokatu nahi dutenei euren ahotsa entzunaraztea.
Katalunian onartutakoei Espainiako Gobernuak helegitea jarri die ziztu bizian, eta Auzitegi Konstituzionalak ezohikoa zaion abiadurarekin baliogabetu ditu behin behinekoan. Pedro Sánchez eta Albert Riveraren babesarekin, Mariano Rajoy erreferenduma egingo ez dela azpimarratzera agertu da hedabideen aurrean, orain arte bezala inolako proposamen politikorik egin gabe. Egoera honetan, Goardia Zibila bidali du botopaperak bilatzera, nola edo hala galdeketa eragozteko asmoz. Egoerak gatazka zuzenera bideratutakoa ematen du ezinbestean, alde bien arteko elkarrizketa aspalditxo eten eta gero.
Elkarri lepoa emanda, batzuk eta besteak datozen hiru asteetako mugimenduak neurtzen eta prestatzen ari dira. Diadak ehunka mila lagun aterako ditu kaleetara, bozkatu guran. Eta argazki horrek ezinbestean kalte politikoa egingo die erabaki eskubidea ukatzen dutenei, areago honelako prozesuen bideragarritasunaren zati handi bat mediatikoki erabakitzen den garai honetan.
Ezezkoaren blokean bada zirrikiturik, gainera. Sí que es Pot erabaki eskubidearen aldekoa da nahiz eta galdeketa egungo baldintzetan ontzat jo ez eta PSCn hitzartutako erreferenduma lehenetsi dute behin eta berriz, sarri askotan euren jarrera nahasi samarra izan den arren. Hala, C’s eta PP dira ezezko borobilari eusten diotenak. Beraz, laukote hori ez da homogeneoa inondik inora, nahiz eta aurreko egunetako momenturen batean itxura hori eman duen. Areago, Ada Colau eta Podem-ekoen erabakiek honako prozesu politikoa erabat baldintza dezakete, euren indarren barne batasunari eusteko gai izatekotan. Horregatik, indar subiranisten aldetik lehen mailako hanka-sartzea litzateke horiek aintzat hartu ez eta elkarren arteko gutxieneko lankidetza eragoztea. Ezbairik gabe, Bartzelonan jazotzen dena sekulako indar eragilea izango da galdeketari begira eta, oraingoz, bertako udaleko buruek espainiar legedia betetzeko asmo antzekoa agertu dute.
Konstituzioaren 155. artikulua indarrean jartzea baztertuta, Mariano Rajoyk botere judiziala baliatu du Kataluniako prozesua ezinezko egiten saiatzeko. Isunak, inhabilitazioak eta kartzela zigorren arriskua nahikoa izango direla iritzita jokatu du gertakari politiko bati erantzuteko. Eta Estatu kolpeaz gordin aritu dira behin eta berriz bere Gobernuko eta alderdiko hainbat ordezkari, 1936ko benetakoaren aurrean epel jokatzen dutenetako bat baino gehiago tartean. Jazotzen ari dena, baina, oso bestelakoa da, ondo ezagutzen den abiapuntua duena. Estatut berria hondoratzeko PPk egin zituen ahaleginak eta horren aurkako neurribako histerismoa ez dira oharkabean joateko modukoak egungo testuinguruan, halako haustura bat eragin eta Kataluniako gizartearen zati handi bat autonomismotik haratagokora bultzatu zutelako. Orduko zauri sakona sendatzen saiatzeko, gainera, Espainiako Gobernuak ezer gutxi egin du geroztik eta auzi honi dagokionez bere geldotasuna erabatekoa izan da.
Eredu autonomikoaren erreforma proposatzen dutenak berandu dabiltza, alde horretatik. Urriaren leheneko galdeketa eragotzita ere, lehen mailako sakoneko arazo politikoak hor iraungo du. Katalunian asko dira dagoeneko Espainiarekin hainbat mailatan hautsi dutenak, baita afektiboan ere, eta horren aurrean begiak itxi eta Estatuaren hautsezintasuna etengabe aldarrikatzeak ez du deus konpontzen. Horrelako zerbaiti parametro demokratikoetatik aurre egiteak oso bestelako irtenbideak eskatzen ditu, proposamen zehatzen bidezko elkarrizketarena batik bat. Sortu den gatazka politikoa erraldoia da, atzeraezinezkoa beharbada, baina alde biei berba egitea dagokie dena gehiago larritu aurretik, mehatxuen dinamika beste maila batera eraman baino lehen. Eta, nahitaez, erabaki eskubidearen alde Katalunian dagoen gehiengo zabala kontuan hartu beharko da aurrera begirakoetan. Horren inguruan badagoelako bertan adostasun maila nahikoa, zeharkakoa, anitza. Akordioren bat nahi duen edonork hortik jo beharko du ezinbestean, hori aintzat hartu eta aitortzaren ildoan sakonduta. Baina ikusteke dago Estatu autonomikoa oinarritik eraldatzeko eta nazioaniztasuna onartzeko inon benetako borondaterik dagoen, eta egitekotan garaiz izango ote den.
Edonork daki galdeketa egiteko baldintzak ez direla batere egokiak izango, eta berme demokratiko nahiko eza salatuko dutela aldi berean berori eragotzi nahian dabiltzanek. Baina trikimailuez harago, prozesuaren bultzatzaileek oso kontuan hartu beharko lituzkete hainbaten iritzi kritikoak, hirugarren bide baten bila dabiltzanenak bereziki. Urriaren lehena heldu eta joango delako; eta egun horretakoa guztiz argigarria ez bada, sortu gura den Errepublika berriaren aldarrikapenak indar nahikorik izango ez duelako, ez delako errealitatean egingarria izango. Eta ez bakarrik kanpoko faktoreen eraginez. Ataka honetan elkarrizketa eta konpromiso historikoa eskatzeak epela izatea eman lezake, baina jarrera arduratsua besterik ez da. Ahalik eta modurik inklusiboenean bertako gizarteak adierazitako borondatearen arabera Kataluniari dagokiona aitortzea ezinbestekoa izango da, eta Espainiako Gobernuak ausart jokatu beharko du horri begira. Errealitate printzipiotik baino ezingo baita egungoa gainditu. Orain, lekutan dago aukera hori baina, goizago ala beranduago, alde guztiek onartu beharko dute.

2017ko irailaren 11n elcorreo.com-en argitaratua