martes, noviembre 14, 2017

La avanzadilla hacia la paz

Aralar, que marcó el camino al resto de la izquierda abertzale, se ddisolverá tras su congreso de diciembre si propspera la propuesta de la dirección

Patxi Zabaleta es un hombre curtido en mil batallas. Y una de las más definitorias fue la que desembocó en el alumbramiento de Aralar en 2001. Lo que parecía una simple muesca para una izquierda abertzale tradicionalmente sólida terminó convirtiéndose en avanzadilla de lo que, tarde o temprano, debería asumir el conjunto de la misma. A saber: la preponderancia de la acción política y el consiguiente rechazo al mantenimiento de la actividad violenta de ETA.
Cuando dio el paso, nadie en ese mundo podía tildar al dirigente navarro de advenedizo u oportunista, ya que su compromiso con Herri Batasuna databa del momento mismo en que se constituyó la Mesa de Alsasua en 1978, siendo desde entonces referente indiscutible y figura respetada, siempre leal al sentir mayoritario de la organización a pesar de mantener un perfil político propio puesto de manifiesto en numerosas ocasiones. Como cuando se mostraba crítico ante los constantes atentados de ETA.
El anuncio por parte de la banda de la tregua indefinida que entró en vigor el 18 de septiembre de 1998 llegó pocos días después de la firma del Acuerdo de Lizarra y propició la suma de fuerzas soberanistas de izquierda en la coalición Euskal Herritarrok, suavizando además las aristas internas provocadas por la persistencia del terrorismo. En un contexto de ausencia de violencia, Herri Batasuna, marca histórica de la izquierda abertzale, se rodeó de pequeñas formaciones que tradicionalmente se habían mostrado críticas con ETA. Y la apuesta le resultó rentable electoralmente. En las autonómicas de ese año se hizo con más del 25% de los votos en Gipuzkoa y 14 parlamentarios en el conjunto de Euskadi. Pero ese escenario saltó por los aires con la ruptura de la tregua el 3 de diciembre del año siguiente y el posterior asesinato, el 21 de enero de 2000, del militar Pedro Antonio Blanco al estallar un coche bomba en Madrid.

Proceso Batasuna

Euskal Herritarrok se mantuvo formalmente durante un tiempo, aunque ya sin el concurso de Batzarre y Zutik. Pero, con el nuevo reguero de asesinatos provocados por ETA, el del ex vicelehendakari y dirigente socialista vasco Fernando Buesa y su escolta Jorge Díez entre ellos, también en el seno de la aparentemente monolítica Herri Batasuna comenzaron a bajar las aguas cada vez más revueltas. Así quedó reflejado en el proceso Batasuna, llamado a refundar la izquierda abertzale. Fue el momento elegido por una treintena de militantes encabezados por Patxi Zabaleta para impulsar la constitución de una corriente interna agrupada en torno a una ponencia que se formalizaría poco después.
En mayo de 2000, sus impulsores se presentaron públicamente a través de un artículo titulado ‘Aportación a la izquierda abertzale’, que adelantaba los ejes básicos de lo que pretendían defender en el seno de la futura Batasuna, sustanciados en la necesidad de “organizarse, estructurar sus fuerzas y actuar exclusivamente en torno a la acción política”, rechazando tanto la violencia de ETA como la kale borroka. No obstante, lo que pretendía encarnar la sensibilidad civil y política de la izquierda abertzale no caló en las bases radicales y apenas un exiguo 9% de la militancia apoyó sus enmiendas a la ponencia oficial ‘Bateginez’ en la que se plasmaba el corpus ideológico de la nueva formación.
Con la expectativa de que la realidad social no coincidiera con la orgánica, Aralar decidió dar un paso al frente en septiembre de 2001 y convertirse en partido político. Así, tras la reunión que sus dirigentes celebraron en la emblemática localidad navarra de Alsasua, cuna de la izquierda abertzale, dieron a conocer su intención de convocar un congreso constituyente. A Zabaleta lo acompañaban en el nuevo proyecto históricos como Iñaki Aldekoa o Julen Madariaga. Poco antes, en mayo, se habían celebrado unas decisivas elecciones autónomicas, las de los casi 600.000 votos cosechados por la coalición PNV-EA con Ibarretxe a la cabeza, en las que Euskal Herritarrok había perdido 80.000 votos y la mitad de sus representantes parlamentarios. En el seno de la izquierda abertzale muchos dedos acusadores se dirigieron hacia Aralar, que vio en aquellos resultados un claro divorcio entre la ortodoxia de Batasuna y el sentir de una parte de sus bases tradicionales.  
El cónclave que estructuró a la nueva organización tuvo lugar en Vitoria los días 22 y 23 de junio de 2002, bajo el lema Ehkotopia. La ponencia política aprobada establecía los principios de Aralar fundamentados en su carácter independentista y socialista, rechazando a su vez cualquier condicionamiento impuesto por grupo armado alguno. Patxi Zabaleta fue elegido coordinador general y en la intervención con la que cerró el congreso advirtió a ETA de que su tiempo se había agotado, haciendo asimismo un llamamiento a recuperar el “orgullo de la política”. Este tipo de posicionamientos acarrearon consecuencias. Ya para entonces se hacía sentir la presión y el acoso de parte de sus antiguos correligionarios, que trataron de coartar su iniciativa política. Pintadas y carteles acusándoles de traidores, e incluso ataques a furgonetas y propaganda electoral, serían casi una constante en los meses siguientes.  

Comparecencia electoral

Aralar concurrió por primera vez a unas elecciones el 25 de mayo de 2003, con ocasión de las forales y municipales, además de autonómicas en Navarra. La aplicación de la Ley de Partidos y la consiguiente ilegalización de las marcas de la izquierda abertzale oficial enrarecieron al máximo el ambiente. En ese escenario, la nueva formación logró 36.000 votos en Euskadi y 24.000 en Navarra, convirtiéndose en la cuarta fuerza política de la comunidad foral. Dos años más tarde, en las autónomicas vascas se hizo con una única representante, Aintzane Ezenarro —actual directora del Instituto Gogora—, que sumaría tres actas más en los comicios de 2009.
El histórico anuncio del cese definitivo de su actividad terrorista por parte de ETA el 20 de octubre de 2011 condicionaría, lógicamente, el futuro de Aralar. Un mes antes había celebrado su quinto congreso en Derio, donde se aprobó concurrir a las elecciones generales del 20 de noviembre junto a la recién constituida Bildu, bajo la denominación de Amaiur. La aproximación a la izquierda abertzale generó un intenso debate entre los delegados del partido, y la ponencia política únicamente contó con el aval del 71%.
Las disensiones en su seno se fueron acrecentando de forma paulatina a partir de entonces, llegando a fracturar el grupo parlamentario en la Cámara vasca.
En mayo de 2012, la portavoz Aintzane Ezenarro y sus compañeros Mikel Basabe y Oxel Erostarbe fueron expulsados del partido y entregaron sus actas por votar a favor de la ponencia de paz y convivencia en contra del criterio de la dirección, que consideraba que dicho grupo de trabajo no ofrecía garantías para la presencia permanente de la antigua Batasuna, excluida de las elecciones de 2009 como consecuencia de su ilegalización.
Aralar se integró de forma permanente en Euskal Herria Bildu a partir de ese mismo año, participando en el reciente proceso de reorganización interna de la coalición que ha culminado en junio con la elección de Arnaldo Otegi como coordinador general. Con la nueva estructura de partido político de la que se ha dotado lo que era la suma de Sortu, EA, Aralar y Alternatiba, las siglas de esas cuatro formaciones quedan cada vez más difuminadas. Consciente de ello, Patxi Zabaleta ha dado otro paso al frente anunciando que, por unanimidad, la dirección de Aralar apuesta por la disolución del partido y el trasvase de militantes a EH Bildu en la ponencia política del congreso que celebrará en diciembre. Así, de aprobarse, se dará por concluida la historia de un partido que, a pesar de ser siempre minoritario, supo ver antes que nadie en la izquierda abertzale el agotamiento de la vía armada de ETA y condicionó positivamente a quienes tardaron años aún en sumarse al principio básico que establece la primacía de la acción política y democrática sobre cualquier otra.

Artículo publicado en El Correo el 24 de septiembre de 2017

viernes, septiembre 29, 2017

Alderdi bakarra

Arnaldo Otegi izango da EH Bilduko lehen koordinatzaile nagusia, koalizioak alderdien batuketaz haragoko nortasun propioa izatea erabaki eta gero. Aniztasunaren kaltetan, urrats honek inoiz baino nabarmenago uzten du ezker abertzalearen esku.
Argazkietako irribarreen eta hitzaldietako berba handiosoen atzean EH Bilduren I. kongresuak askoz ere garratzagoa den errealitatea estali du. Bertan parte hartzeko izena emanda zeuden 4.901 lagunetatik 2.652k baino ez zuten bozkatu, %54k. Eta horien artetik %84ren babesa jaso zuten Otegik eta bere zuzendaritza taldeak, txosten politikoak eta estatutuek baino bederatzi puntu gutxiago. Izan ere, askotxo dira buruzagitza berria osatzeko irizpideak Sorturen lerroetan irentsezintzat jo dituztenak; edo-ta ezker abertzalea koalizioaz jabetzeko urratsaren aurrean kritiko agertu direnak, batik bat Eusko Alkartasunako kideen artean. Prozesua, baina, ez da malgutu, moldatu ez zabaldu, eta Otegiren oso ingurukoak izango dira EH Bildu berria kudeatuko dutenak. Koordinatzaile nagusi berriak proiektuaren izaera abertzale eta ezkerrekoa nabarmendu du behin eta berriz, eta Euskal Herrian abian omen den “iraultza kontserbadorearen aurrean iraultza demokratikoa” ahalbidetuko dutela gaineratu. EAJ behin ere ez du aipatu bere hitzaldian Otegik, baina jeltzaleei zuzendutako zeharkako aipamenak zenbatnahi errepikatu dira.  
Aurrera begira funtsezko aktibo politiko modura agertzeko ahaleginetan dabil aspaldion EH Bilduko burua, baina alperrik. Dagoeneko, aspalditxotik, Otegi gehiago da iraganeko eragilea etorkizunekoa baino. 2012an koalizioa sortu zenean, aniztasunaren aldeko ariketa legez plazaratu zuten, gehiengo berriak sortzeko ahalegin eskuzabal modura. Baina egoera dezente aldatu da geroztik. Hasierako olatuak emaitzak borobiltzera bultzatu zituen 2011n, eta orduko Bilduk —egungoaren aurrekoak, bozetarako propio gorpuztutako koalizioak— emaitza ikusgarriak lortu zituen, Gipuzkoako Aldundia eta Donostiako Udala gobernatzerainokoak. Lau urte beranduago, ordea, EH Bilduk bi horiek eta beste hainbat erakunde galdu zituen, kudeatzeko modu jakin baten eraginez nonbait. Eta geroztik atzeraka aritu izan dira, iraileko hauteskunde autonomikoetan hiru legebiltzarkideren galera arrakastatzat jotzeraino.
ETAren aroaren amaieran, ezker abertzalearen zati bat —Aralar, ez— legez kanpo zegoen eta babes sozialari zegokionez, oso ahulduta. Euskal Herrian gero eta zabalagoa zen erakunde horrek armak uztea eta desagertzea eskatzen zuen gehiengoa; eta, berandu, gaizki eta autokritika sakonik gabe, euren burua jauzi hori egitera behartuta ikusi zuten hamarkada luzetan bide politikoa eta militarra konbinatzearen alde agertutakoek. Halako batean, ‘Jo ta ke, irabazi arte’ hainbestetan deiadar egindakoak garaile eta garaiturik gabeko bakearen aldeko militante sutsu bihurtu ziren, eduki metafisikozko ziklo berri bat hasi zelakoan. Aralar-eko ‘traidoreak’, EAko ‘erregionalistak’ eta Alternatibako ‘espainolistak’ bazkide hartuta ekin zioten, galdutako espazio politikoa berreskuratu guran. Ortodoxiaren jagoleak aniztasunaren predikatzaile egin ziren, ohi bezain grinatsu; eta bide horretan sortu zen EH Bildu, alde guztien ekarpenetatik EAJren benetako alternatiba osatze aldera. Urteak joandakoan, baina, ez du helburu hori lortu —gero eta urrunago dago, egia esan— eta ezker abertzaleak gainerako eragileen esku galdutako protagonismoa beretzat nahi du berriz.
Horretaz jabetuta, EAko sektore zabal bat, alderdi horren jatorrizkotik geratzen denaren erdi inguru, EH Bilduren trinkotze prozesuaren aurka agertu berri da, Carlos Garaikoetxea lehendakari ohia tarteko. Baina Pello Urizarren ildoa gailendu zaio oso gutxigatik, eta ikusteke dago zer jazoko den galtzaileekin. Ezker abertzaleari lagungarri izan zaizkio koalizioko kideak, iragana zuritzeko, galdutakoa berreskuratzen saiatzeko eta sektore berrietara zabaltzeko; baina dagoeneko ez ditu horrenbeste behar, elkarrekin ere ezin izan dutelako EAJ garaitu eta, bere birsortze prozesua bururaino eraman ostean, joko birtualetatik errealitate politiko gordinera itzultzeko sasoia dela iritzi diolako. Orain, independenteei lekua egiteko aitzakia baliatuta, piezak berregokitu dituzte, pertsona eta interes politiko oso jakin batzuen mesedetan eta EAn galdu duten horien eta beste askoren kaltetan.
Hala, Otegiren asteburuko hitzaldia ohi bezain findu gabea izan da, errealitatearekin bateraezina. Kontserbadore eta demokraten arteko asmatutako lehiaren berri eman die bere jarraitzaileei, osatu ezinik dabiltzan alternatiba nonbaitetik zintzilikatzearren edo. Baina egunerokoak ez dio laguntzen, beti jazo zaion legez, eta ez dator bat berak esandakoekin. Beharbada, horregatik ari da ezinean, beste behin. Bere estrategiaren osagaiak ez direlako egiazkoak, eta okerreko oinarrietatik ez dagoelako alternatiba errealik eraikitzerik. EAJren ildoa aurrerakoia da, sozialdemokraziatik oso gertukoa, eta maila nazionalean helburuak argi izanda egunerokoari eragiten diona. Iñigo Urkullu lehendakariaren Jaurlaritza giza ongizatean eta elkartasunean oinarritutako politikekin ari da, krisi ekonomikoa gainditu eta langabezia murriztera bideratutakoekin, eta herritarrek hauteskundeetan babesten dituzte.
Ez dago, beraz, jardunbide ‘kontserbadorerik’, Otegiren irudimenean ez bada. Eta are gutxiago da berea balizko horri kontrajartzeko alternatiba ‘demokratikoa’, arlo horretan jeltzaleak distantzia handira izango dituelako beti. Horregatik ekin behar dio muturretik, esaldi borobil bezain hutsaletatik. Azkenean, EH Bilduko koordinatzaile berriaren errezeta oso zaharra delako: gidoi eskaseko fikzioa euskal gizartearentzat eta errealismo baztertzaileena bere inguruan aniztasunaren eta ñabarduren aldeko apustua egin zutenentzat.    

elcorreo.com-en argitaratua

miércoles, septiembre 27, 2017

Lekutan dago

Diada heldutakoan Kataluniako egoera politikoa ezin gatazkatsuagoa da, independentziaren aldekoen eta aurkakoen artean. Eta urriaren leheneko galdeketa galarazteko ezarritako debekuaren ondorioz, artez edo moldez egitekotan ere, ezin izango du behar lukeena egoki neurtu.
Aspaldi urratutakoaren ondorioak ari dira azaleratzen egunotan. Askok ez zuten sinetsi nahi haustura bururaino eramango zenik, baina Kataluniako Parlamentuak asteon onartu ditu Erreferendum Legea, urriaren bateko galdeketara deitzekoa, eta Trantsizio Juridikorako Legea, baiezkoa gailentzekotan estatu independente berriaren lehen urratsak arautzen dituena. Giroa zeharo zalapartatsua izan da ganberan, eta bi horien aurkakoek gogor gaitzetsi dute gehiengoaren jokamoldea, talde parlamentario kritikoen oinarrizko eskubideak errespetatu ez direlakoan. Catalunya Sí que es Pot iritzi hori dutenekin lerratu izanak erabaki eskubidearen aldekoen zatiketa eragin du, eta baita koalizio horren barrukoa ere. Horrek islatzen du zenbaterainokoa den gatazka uneon, eta zein zaila zaien erdibidean-edo kokatu nahi dutenei euren ahotsa entzunaraztea.
Katalunian onartutakoei Espainiako Gobernuak helegitea jarri die ziztu bizian, eta Auzitegi Konstituzionalak ezohikoa zaion abiadurarekin baliogabetu ditu behin behinekoan. Pedro Sánchez eta Albert Riveraren babesarekin, Mariano Rajoy erreferenduma egingo ez dela azpimarratzera agertu da hedabideen aurrean, orain arte bezala inolako proposamen politikorik egin gabe. Egoera honetan, Goardia Zibila bidali du botopaperak bilatzera, nola edo hala galdeketa eragozteko asmoz. Egoerak gatazka zuzenera bideratutakoa ematen du ezinbestean, alde bien arteko elkarrizketa aspalditxo eten eta gero.
Elkarri lepoa emanda, batzuk eta besteak datozen hiru asteetako mugimenduak neurtzen eta prestatzen ari dira. Diadak ehunka mila lagun aterako ditu kaleetara, bozkatu guran. Eta argazki horrek ezinbestean kalte politikoa egingo die erabaki eskubidea ukatzen dutenei, areago honelako prozesuen bideragarritasunaren zati handi bat mediatikoki erabakitzen den garai honetan.
Ezezkoaren blokean bada zirrikiturik, gainera. Sí que es Pot erabaki eskubidearen aldekoa da nahiz eta galdeketa egungo baldintzetan ontzat jo ez eta PSCn hitzartutako erreferenduma lehenetsi dute behin eta berriz, sarri askotan euren jarrera nahasi samarra izan den arren. Hala, C’s eta PP dira ezezko borobilari eusten diotenak. Beraz, laukote hori ez da homogeneoa inondik inora, nahiz eta aurreko egunetako momenturen batean itxura hori eman duen. Areago, Ada Colau eta Podem-ekoen erabakiek honako prozesu politikoa erabat baldintza dezakete, euren indarren barne batasunari eusteko gai izatekotan. Horregatik, indar subiranisten aldetik lehen mailako hanka-sartzea litzateke horiek aintzat hartu ez eta elkarren arteko gutxieneko lankidetza eragoztea. Ezbairik gabe, Bartzelonan jazotzen dena sekulako indar eragilea izango da galdeketari begira eta, oraingoz, bertako udaleko buruek espainiar legedia betetzeko asmo antzekoa agertu dute.
Konstituzioaren 155. artikulua indarrean jartzea baztertuta, Mariano Rajoyk botere judiziala baliatu du Kataluniako prozesua ezinezko egiten saiatzeko. Isunak, inhabilitazioak eta kartzela zigorren arriskua nahikoa izango direla iritzita jokatu du gertakari politiko bati erantzuteko. Eta Estatu kolpeaz gordin aritu dira behin eta berriz bere Gobernuko eta alderdiko hainbat ordezkari, 1936ko benetakoaren aurrean epel jokatzen dutenetako bat baino gehiago tartean. Jazotzen ari dena, baina, oso bestelakoa da, ondo ezagutzen den abiapuntua duena. Estatut berria hondoratzeko PPk egin zituen ahaleginak eta horren aurkako neurribako histerismoa ez dira oharkabean joateko modukoak egungo testuinguruan, halako haustura bat eragin eta Kataluniako gizartearen zati handi bat autonomismotik haratagokora bultzatu zutelako. Orduko zauri sakona sendatzen saiatzeko, gainera, Espainiako Gobernuak ezer gutxi egin du geroztik eta auzi honi dagokionez bere geldotasuna erabatekoa izan da.
Eredu autonomikoaren erreforma proposatzen dutenak berandu dabiltza, alde horretatik. Urriaren leheneko galdeketa eragotzita ere, lehen mailako sakoneko arazo politikoak hor iraungo du. Katalunian asko dira dagoeneko Espainiarekin hainbat mailatan hautsi dutenak, baita afektiboan ere, eta horren aurrean begiak itxi eta Estatuaren hautsezintasuna etengabe aldarrikatzeak ez du deus konpontzen. Horrelako zerbaiti parametro demokratikoetatik aurre egiteak oso bestelako irtenbideak eskatzen ditu, proposamen zehatzen bidezko elkarrizketarena batik bat. Sortu den gatazka politikoa erraldoia da, atzeraezinezkoa beharbada, baina alde biei berba egitea dagokie dena gehiago larritu aurretik, mehatxuen dinamika beste maila batera eraman baino lehen. Eta, nahitaez, erabaki eskubidearen alde Katalunian dagoen gehiengo zabala kontuan hartu beharko da aurrera begirakoetan. Horren inguruan badagoelako bertan adostasun maila nahikoa, zeharkakoa, anitza. Akordioren bat nahi duen edonork hortik jo beharko du ezinbestean, hori aintzat hartu eta aitortzaren ildoan sakonduta. Baina ikusteke dago Estatu autonomikoa oinarritik eraldatzeko eta nazioaniztasuna onartzeko inon benetako borondaterik dagoen, eta egitekotan garaiz izango ote den.
Edonork daki galdeketa egiteko baldintzak ez direla batere egokiak izango, eta berme demokratiko nahiko eza salatuko dutela aldi berean berori eragotzi nahian dabiltzanek. Baina trikimailuez harago, prozesuaren bultzatzaileek oso kontuan hartu beharko lituzkete hainbaten iritzi kritikoak, hirugarren bide baten bila dabiltzanenak bereziki. Urriaren lehena heldu eta joango delako; eta egun horretakoa guztiz argigarria ez bada, sortu gura den Errepublika berriaren aldarrikapenak indar nahikorik izango ez duelako, ez delako errealitatean egingarria izango. Eta ez bakarrik kanpoko faktoreen eraginez. Ataka honetan elkarrizketa eta konpromiso historikoa eskatzeak epela izatea eman lezake, baina jarrera arduratsua besterik ez da. Ahalik eta modurik inklusiboenean bertako gizarteak adierazitako borondatearen arabera Kataluniari dagokiona aitortzea ezinbestekoa izango da, eta Espainiako Gobernuak ausart jokatu beharko du horri begira. Errealitate printzipiotik baino ezingo baita egungoa gainditu. Orain, lekutan dago aukera hori baina, goizago ala beranduago, alde guztiek onartu beharko dute.

2017ko irailaren 11n elcorreo.com-en argitaratua

viernes, junio 30, 2017

Galdera ikurrak

Gure Esku Dago plataformak milaka lagun bildu zituen zapatuan Bilbon, erabaki eskubidea gauzatzeko balizko galdeketa baten aldeko ekitaldian. Orain arte, baina, hainbat herritan egin dituen saiakeretan parte hartzea ez da behar adinakoa izan.
Jendetsua izan zen galdera ikur itxurako mosaiko erraldoia osatzeko Gure Esku Dagok (GED) deitutako mobilizazioa. Bilboko Euskadi plaza eta Eliptikoa elkartu zituzten parte hartzaileek irudi horren bitartez, milaka puxika eta elastiko gorri baliatuta; ostean Herritarron Ituna deritzana aurkeztu aurretik. Ez da lehen aldia, baina, 2013an sortuz geroztik herritarren atxikimendu zabala jasotzen duena. Oso gogoratzekoa da erabakitzeko eskubidearen alde 2014ko ekainaren 8an Durangotik Iruñera bitartean 123 kilometroz Euskal Herria zeharkatu zuen giza kate erraldoia, sakoneko arazo politiko baten isla izandakoa. Dezente apalagoa izan zen hurrengo urtean hiriburuetan egindako ekitaldiek lortutako erantzuna, inondik inora gutxiestekoa izan ez arren. Mobilizazio handiekin batera, duela hiru urteko apirilerik hona 142 galdeketa bultzatu dituzte, eta orotako errolda 549.057 lagunekoa izanda 146.590 herritarrek bozkatu dute, %26,7ko bataz bestekoa lortzeraino. Datorren domekan, berriz, beste 24 udalerritan dira galdeketak egitekoak.
GED-k Katalunia hartu du erreferentetzat hasiera-hasietatik. Hango prozesu subiranista izan da eredu, bertan jazotakoak Euskal Herrirako ere balio duelakoan. Ez bakarrik horrek, jakina; baita Eskozia edo Quebec-ekoek ere. Baina aktibaziorako funtsezko bultzagarria lehena izan da, horri babesa agertzeko zein bertoko urratsak maila kualitatibo eta kuantitatiboan neurtzeko. Kataluniako azken bost urteotako dinamika politikoa, baina, berezkoa da erabat. Estatut berriak jasandako mozketek eta oinarrizko zenbait ezaugarri propioren aurkako aspaldiko jokabide ezin onartuzkoek eragin zuten esparru sozialetik aro autonomista gainditzeko mobilizazioetara deitzea, arrakasta handiz. Azken urteotako Diadak dira horren erakusgarri —batik bat 2014koa, 1,8 milioi lagun inguru bildu zituena—. Artur Mas eta Carles Puigdemont Generalitat-eko presidenteek hartu dute gerora eskaera horri erakundeetatik egokiro erantzuteko ardura, eta azkenak datorren urriaren 1erako iragarri du independentziaren inguruan erabakitzeko galdeketa.
Euskal Herriko egoera oso bestelakoa da, ordea. Bai Hegoaldekoa zein Iparraldekoa. Euskal Autonomia Erkidegoan Iñigo Urkullu lehendakariak, aldarrikapen nazionalak oso gogoan, ekonomia eta ongizate soziala hartu ditu lehentasuntzat, azken urteotako krisi latza gainditu, langabezia murriztu eta herritarren egunerokoa hobetu asmoz. Apustu horrek saria jaso zuen ordainetan iraileko hauteskunde autonomikoetan, ezarritako norabidea egokia den seinale. Nafarroan, Uxue Barkosen gobernua UPNren urte luzetako sektarismoa gainditu, aniztasuna lehenetsi eta 2015etik honako aldaketa kudeaketa lan on baten eskutik egonkortzeko zereginean ari da buru-belarri. Iparraldean, azkenik, Euskal Elkargoaren sorrera luzaroko berri garrantzitsuena da, bertako lurraldeei gutxieneko egitura bateratua eskaintzen dien neurrian. Elkarlana eta hainbat orekari eustea eskatuko du guzti hori hiru eremuetan bururaino eramateak, eta horrek ematen du premiazkoena gaur egun.
Hala ulertu dute, antza denez, hainbat herritarrek ere, GED-ren galdeketak ondo aukeratutako udalerrietan egin arren, laurdena baino ez delako bozkatzera gerturatu. Erabaki eskubidea eta independentzia gehiegi nahastea izan daiteke arrazoietako beste bat, lehenari buruzkoa ei den dinamikak bigarrenari buruz galdetu duelako hainbatetan. Lekuan lekuko egoera soziologikoa eta hauteskundeetako emaitzak aintzat hartuta, ez dago zalantzan jartzerik herri horietan guztietan gehiengo oso zabala erabaki eskubidearen aldekoa dela. Baina beste kontu bat da galdeketon bitartez proposatzen zaiena uneon orekatu, probetxuzko, behar bezain anitz eta Euskal Herri osoko errealitatearekin bateragarri iruditzen zaien. Beharbada, hain momentu erabakigarrian, Nafarroan eta Iparraldean esaterako, honelakoek euskal nazio izaeraren aurka bete-betean ari direnak elika ditzaketelako.  
Bere etorkizunaz erabakitzeko eskubidea euskal gizarteari dagokio, gehiengo ahalik eta zabalenak adostu eta bideratutako eran. Eta horra heldu ahal izateko, badago zer egin nazio eraikuntzari dagokionez, orain arteko moduan autogobernua eta ongizatea pareko izan daitezen, lehena bigarrenaren berme izan dadin, edo-ta lurraldeen arteko loturak estutzeko. Abiapuntua kontuan hartuta, prozesu historiko luzea da honakoa, gizaldietako errealitatea ezin baita lau hamarkadatan zeharo aldatu. Asko egin da 1979az geroztik, maila ekonomikoan, sozialean, hizkuntzarenean eta bestelakoetan; baina beste horrenbeste dago egiteko, gutxienez. Erabaki eskubideak berak ere hainbatetan zehaztasuna falta du zenbait buruzagi politikoren ahotan; oinarrizkora jota, subjektua edo subjektuak argitzerakoan, adibidez. Edozelango gaia ez denez, bestelako sakontasuna eman behar zaio, ikuspegi demokratikotik zeharo landu eta sozializatu. Bat batekoek ez dute balio, testuinguruaren araberakoek. Eta, bien nazio izaeraz gain, Katalunia eta Euskal Herriko errealitate politikoek eta abagune historikoek ez dute antzik, ezta azalekorik ere.
Nazio eraikuntzan aurrera egin ahala, egun hauskorra dena sendotutakoan, gehiengo zabalak osatutakoan, euskal gizartea izango da momentuan momentuko bere jomugak erabakiko dituena. Horra heltzeko zilegizkoak dira estrategia demokratiko eta inklusibo guztiak, eta epeak. Gernikako Estatutua onartuz geroztikoek asko egin dute bide horretan, zenbaitzuk luzaroan gutxietsi arren. Erabaki eskubidea, berori modu jakin batean praktikara eraman nahi izatea, ezin da aurkari politikoa astintzeko ikur modura baliatu; abertzaletasunaren barruan, eta baita kanpoan ere, oinarrizko adostasunak eskatzen dituelako, eta ez taktizismo hutsalezko jokabideak, albokoa aldioro higatzen saiatzekoak. Prozesu horretan inor ez dagoelako sobera, eta oraindik jende asko falta delako. 

2017ko ekainaren 12an elcorreo.com-en argitaratua

viernes, mayo 26, 2017

Lorpen betekoa

Akordio borobila lortu du EAJk Rajoyren gobernuaren aurtengo aurrekontuak babestearen truke. Euskadin kritikoen azaldu direnek ere jakin badakite hori, nahiz eta hala moduz euren gabeziak estali guran ari diren.
Zeharo harrotu ditu hautsak asteon jazotakoak, jeltzaleek Kupoaren inguruan Madrilen erdietsitakoak. Akordioa, baina, dezente zabalagoa da, 36 puntutan aletutakoa. Hala, asko izango dira horren ondoriozko onurak jasoko dituzten erakundeak zein herritarrak. Kongresuko bere bost diputatuak erabakigarri dira legealdion hainbatetan, aurrekontuak onartzerakoan esaterako. Eta EAJk egoera hori ondo baliatzen jakin du, konplexurik gabe negoziatzen, luzaroan konpon ezinik ia usteldutako gaiei irtenbidea ematen. Azpimarragarriena Kupoari dagokiona da, zalantzarik gabe. 2007-2016 epeko likidazioa eta hurrengo urteetako ordainketak adostu dituzte alde biek. Lehenarekin lotuta, hamar urteko epe horretakoak kitatzeko, Rajoyren exekutiboak 1.400 milioi euro emango dizkio Gasteizkoari. 2017ko Kupoa, aldiz, 1.300 milioi eurotan zehaztu dute eta, enplegu politika aktiboen zenbatekoa kenduta, azkenean Iñigo Urkullu lehendakariaren gobernuak 956 milioi euroko ordainketa egingo du. Gainera, aurtengorako ezarritako Kupoari 2017-2021 epeko legearen oinarri izateari egokituko zaio, eta hala onartuko da Kontzertu Ekonomikoaren Batzorde Mistoan lehenik eta Gorteetan azkenik. ‘Bake fiskala ahalbidetuko duen akordio historikoa’ dela iritzi diote jeltzaleek, aldebikotasun fiskala bermatzen duena.
Rajoyren gobernuak guztiz ahulduta ekin dio negoziazioari, aurrekontuak onartu ezinik eta Madrilgo ustelkeria kasu berrien zamapean. PSOEk eta Podemosek izan zuten aukerarik iaz bestelako alternatiba bat osatzeko, euren artean gutxienekoetan elkar ulertzeko, baina ez ziren bat etorri. Lehenek PPri abstentzioa oparitu zioten azkenean, eta bigarrenek euren interes alderdikoiak beste edozeren gainetik lehenetsi zituzten uneoro. Ez dira jeltzaleak izan PPk boterean jarrai dezan ahalbidetu dutenak, oposizioko gainerako eragile nagusiak baizik. Eta, hortik aurrera, EAJk testuingua baliatu du, bere programa mahai gainean jarri eta ahalik eta lorpen handienak eskuratzeko. Hitz batean esanda, goi mailako politika egiteko. Akordioa Euskadirentzat ona dela ukatzera ausartzen denik ez dago, eta bestelako edozeri eutsi behar izan diote EH Bilduk eta Podemosek haserre antzean agertzeko. Hitzartzea, baina, ez da maitemintzea, ez da amore ematea, ez da bestearena norbere egitea: kasuon, agintean estu dagoen aurkari politikoarengandik ahal adina jasotzea da; norberak botoemaileekin itxitako konpromisoa edukiz betetzen saiatzea; testimonialismotik askoz haratagoko ekarpena egitea.
Deigarriena Kupoari buruzkoa den arren, bestelakorik ere badu jeltzaleek lortutakoak: 2023rako Abiadura Handiko Trenaren lanak amaitzeko azken bultzada, trenbideekin lotutako hainbat hobekuntza, Ertzaintzak polizia integral modura jarduteko zenbait neurri erabakigarri, tarifa elektrikoak bateratzeari esker hainbat euskal enpresaren lehiakortasuna hobetzeko aukera, I+G+b (Ikerketa+Garapena+berrikuntza) mailako onurak eta beste hainbat urrats zehatz. Ez da ahuntzaren gauerdiko eztula, beraz; euskal herritarren eta hainbat erakunde zein enpresaren onerako zerrenda luzea baizik.
Gainera, aurrerago besterik ere ekar lezakeen akordioa da, potentzialitatez betetakoa, gutxieneko elkar ulertzetik badagoelako funtsezko beste hainbat esparrutan aurrera egiterik. Sabin Etxearen aurrean jarduera koaktiboak behin betiko bazter ezin utzita-edo bildu direnek, eurentzat lehentasunezkoak diren gaietan PPrekin hitz egin, negoziatu eta hitzartzeko ia erreguka dabiltzanek, ohiko ume-jokoa baliatu dute, honako solaskideak bat eginda agertaraztekoa, politikoki oso urrun daudenen konpromisorako gaitasuna gaitzestekoa. Haatik, beharbada laster itzuliko dira jeltzaleen egoitzara, baina diskretuago, horrenbesteko zalapartarik gabe; gairen batzuei buruzko bitartekaritza eskatzera, EAJren eragina beste behin baliatzen saiatzera.
Nolabaiteko konfiantza politikozko giroa beti izan ohi da emankorra. Gehiengo osoko urteetan PPren gobernuak lepoa eman zien euskal erakundeei, bertotik jasotako eskaerei behin eta berriz muzin eginda, jarrera arduragabea erakutsita, ia mespretxurainokoa. Egoera asko aldatu da, baina. PPren kalterako. EAEko iraileko hauteskunde autonomikoetan emaitza ia dramatikoak jaso zituen, EAJren azken orduko eskainu galera batek dotoretutakoak. Kataluniakotik ikasi beharko lukete popularrek, lurralde egiturari eta nazio izaerako erkidegoen mihiztadurari dagokienez. Izan ere, helegiteak neurrigabe baliatuta, birzentralizazio asmoei eutsita edo homogeneotasuna goiburu izanda eredua bera jar dezakete azkenean kolokan, bideraezin egiteraino.
Euskadiren estatus politiko berriaren inguruko eztabaida aukera ezin hobea izan daiteke irudimenez aurrera egiteko, nazio aitortzaren eta horren ondoriozko eduki politiko zehatzen inguruan jarduteko eta 1979ko adostasunak zabaltzeko. Jarrera horretatik urrun ematen du PPk oraindik, baina bertoko berezitasunak bete-betean aintzat hartu gabe badaki ez dagoela elkar topo egiteko modurik. Horretarako gakoetakoa aldebikotasuna izango da, Kupoari dagozkionetan ezezik maila politikoan landu beharrekoa.
Aste honetako akordioa ona da Euskadirentzat, bikaina. Eta antzeko beste batzuren abiapuntua balitz, hobe. EAJk ezin eraginkorrago jokatu du Madrilen, egoera politikoaren irakurketa zuzena egin eta berau baliatuta. Horretarako daude alderdi politikoak, ordezkatzen duten gizartearen ongizatea bilatzeko, egitasmoak emaitza bihurtzeko. Aldeko zein aurkakoek, publikoki edo pribatuan, aitortzen dute jeltzaleak bizkar gainean itzuli direla Madrildik, arrakastaz dihardutenen antzera. Besteen ezintasunen, gabezien edo mugen gainetik, lorpen beteko akordioa erdietsi dute, euskal herritarrengan zuzen eragingo duena, Eusko Jaurlaritzari aukera gehiago emango dizkiona. Bakoitzari berea aitortu behar zaio. Baina itsuarena egiten duen asko dago bertoko politikan. Eta hala dabiltza: galduta.

2017ko maiatzaren 8an elcorreo.com-en argitaratua

lunes, mayo 22, 2017

Gernika gogoan

Urtemuga borobilek askoren arreta norbereganatzeko balio ohi dute, besterik ez. Sakoneko mezua, gogoratzen den horri dagokiona, ez delako zenbakien arabera pizten ala itzaltzen. Hala, nahiz eta aurten Gernikako bondardaketaren ingurukoek aurrekoetan baino oihartzun zabalagoa izan, aspaldikoari eutsi behar zaio beste behin, funtsezkoari, aldatzen ez den horri.
1937ko apirilaren 26ak herriaren historia erdibitu zuen betiko. Ez soilik eremu fisikoari dagokionez. Ezta egun hartan memoria lapurtu zitzaiolako ere. Jazotakoak orduko eta gaurko gernikarrengan errotik eragin zuelako baizik, zirenaren kontzientzia aldarazteraino, osatzeraino beharbada. Ordura arte sinbolismoz betetakoa zen Gernika, bere nortasuna eta besteenganako harremana ulertzeko modu zehatz bati lotutakoa, baina duela 80 urtekoak bestelako jauzia bultzatu zuen, mundu guztira zabaltzerainokoa, bakearen aldarri unibertsalaren sinonimo bihurtzerainokoa.
Europan zetorrena iragarri zuen Gernikak: populazio babesgabea jomugatzat hartzea, herri osoa zimenduetaraino birrintzea, izua modurik gordinenean baliatzea, eragindako txikizioa gezurrez estaltzen saiatzea. Bere izenak eraman zuen mundu zabaleko hedabideen azaletara, eta Picassok hartu zuen salaketaren lekukoa. Gizaki itxurako basapiztiei, giza eskubideen urratzaile sistematikoei, hurkoarekiko dialektika bakartzat horiek akabatzea baliatzen dutenei aurre egiteko tresnen artean apartekoa baita artea. Biluzik utzi eta egin dituztenak bete-betean agerian jartzen dituelako. Eta betiko, belaunaldiz belaunaldiko kate luzea guzti horren lekuko izateraino.
Gernikak, bere txikitasunean, badu halako lidergo moral bat munduan, eta ezin dio horri uko egin. Ezin da bere mugetan itxi, ezin dio bakarrik bereari erreparatu. Dagoeneko ez delako soilik gernikarren euren ondare, ez euskal herritarrena. Mugaz gaindikoa delako. Gernika gaur egun Sirian dagoelako, eta Afganistanen, eta Iraken. Eta beste hainbat herrialdetan. Halakoetan sufritzen duten guztiak direlako gernikar, Picassoren margolanak euren samina ere islatzen duelako. Horiei, 1937ko gernikarrei legez, egia, babesa, aitortza, elkartasuna, justizia eta oroimena zor zaie, inoiz benetako bakea loratuko bada, berradiskidetzea edukiz betetzekotan. Baina horra heldu arteko bidea ezin gogorragoa da. Gernikarrek ondo dakite.  

2017ko apirilaren 25ean El Correo egunkarian argitaratua

miércoles, mayo 03, 2017

Bi Aberri Egun

Bilbon eta Gernika-Lumon egin ziren atzo Aberri Eguneko ekitaldi nagusiak, euskal nazioa eta beronen eraikuntza ulertzeko bi modu ezberdin islatzen dituztenak. Gaur egunerainokoa lortu duena, bata; lau hamarkada alperrik galdu dituena, bestea.
Berpizkunde Igandea jai egun handia da urtero euskal herritar asko eta askorentzat, abertzale ororentzat Aberri Eguna bereziki delako garrantzitsua. Norbere burua munduan kokatzeko modua adierazteko balio du, nortasun politikoa aldarrikatzeko. Oinarrizkotik haratago, baina, alderdi bakoitzak bere ibilbide eta egitasmo propioak ditu. Errealitatean eta herritarren borondatean oinarritutakoa da EAJren estrategia, diktaduraz geroztik euskal erakundetze prozesua abian jarri ostean berori indartzearen aldekoa, ahalik eta autogobernu sakonenaren eskutik ongizatea lantzekoa. Ezker abertzaleak, aldiz, ustezko abangoardia armatu bati eman zion ardura eta babes guztia, abstrakzio hutsalenetik abiatuta halako batean dena lortu artekoa. Emaitzak ezin nabarmenagoak dira: inoizko burujabetza eta ongizate mailarik handiena du Euskadik lehenari esker, zortziehun hildako beranduago saminik gordin eta antzuena besterik ez bigarrenaren ondorioz. Zirt edo zartekoek huts egin ohi dute, inora eraman gabe. Eta orain bakegiletzat agertu guran dabiltzanak ere jabetuko dira horretaz, Euskal Herriaren konplexutasunaz, aniztasunaz. Ez dago euskal nazioa nortasun politikoz bururaino eraikitzerik hori aintzat hartu gabe, hainbat oreka gorde barik, lekuan lekukoak ulertu ezean. Eusko Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua eta zorioneko Euskal Elkargoaren arteko lankidetza da horren isla, momentu historiko honek ahalbidetzen duenarena. Esparru ezberdinetako egungo errealitatean badago zer zaindu eta indartu ikuspegi abertzaletik, bereziki hauskorra delako Nafarroan eta Iparraldean, eta tiraka ibilita badagoelako dagoena ere urratzerik.
Aberri Eguna egindakoa eta egiteke dagoena gogoratzeko da. Perspektiba historikoz etorkizunari aurre egiteko bultzada hartzekoa. EAJk eta ezker abertzaleak urtero ospatzen dute, jeltzaleek deituta estrainekoz 1932tik egin den legez. Sasoi batean Alderdi Sozialista ere batu zitzaien, nahiz eta orain egun hori erreferentzia historiko traketsak baliatuta gutxiesten saiatzen den. Ez dute ulertu, akaso, Euskal Autonomia Erkidegotik haratago badagoela euskal herritarrik eta, politikoki bakoitzak eman nahi dion esangurarekin, horiek guztiak aintzat hartzekoa ere badela atzokoa. Nekez muga lezake inork euskal nazioa Araba, Bizkai eta Gipuzkoara, eremu administratiboez gaindiko bestelako errealitaterik badagoelako. Horri uko egin eta Estatutuan ez dagoena existituko ez bailitzan jardutea ezin zurrunagoa eta alperrikakoa da politikoki, auzi nazionalean norbere hautua edozein delarik ere. Erdibidean dago Podemos, lotsakor antzera, esaldi dotoreen bidez agerikoa baliatu eta egon gabe egoten saiatuta, edo alderantziz.
EAJk, aldiz, oso momentu gozoan ekin dio aurtengo Aberri Egunari; non dagoen argi izatearen ondorioz, besteak beste. Hauteskunde autonomikoetan hain emaitza ona lortu eta itun ororen ardatz izateak adierazi zuen zentraltasuna berea dela, euskal herritargoaren gehiengoa bere bide beretik doala. Iñigo Urkullu lehendakariak ‘EAJ ereduaren balioa’ aipatu zuen atzoko bere hitzaldian, eta ez da gutxiagorako. “Ziur gaude norabide zuzenean goazela eta egunen batean helmugara iritsiko garela”, gaineratu zuen. Horri begira honakoa ez da edozein abagune politiko, ETA behin betiko desagertzeak bestelako aukerak eskaintzen dituelako, bai akordioak zabaltzeko zein lurralde eremu ezberdinen arteko lankidetzarako.
Estatus berri batek hartu beharko du Gernikako Estatutuaren lekukoa, euskal gizarteak gaur egun dituen erronka eta gurariei erantzuteko, XXI. mendeko beharrei aurre egiteko. Jeltzaleak oinarrizko izango dira horretan, ardatz. Solaskidetzarako beste inork baino ahalmen eta gaitasun handiagoa erakutsia dutelako, eta euskal gizarteak euren eskuetan ardura berezia jarria duelako. EBBko presidente Andoni Ortuzarrek esan bezala, akordio horrek “Euskadi nazio gisa aintzatetsi eta Estatuarekiko aldebiko harremana finkatu” beharko du ezinbestean. Horiek dira datorren jauzirako jeltzaleek dituzten helburu nagusiak, pausuz pausuko nazio eraikuntzaren baitakoak. Eragile politikoen arteko elkarrizketa laster da abiatzekoa, eta PP da gutxien mugitzeko prest ematen duena. Dena den, Rajoyk argi izan behar luke Euskadiri eta Kataluniari dagokienean ausart jokatu beharko duela, biak direlako nazio aitortza eskatzen duten gehiengo zabalak dituztenak, eta euren berezitasunak aintzat har daitezen aldarrikatzen dutenak.
Agertoki honetan EH Bilduren ekarpena beharrezkoa da, errealitate printzipiotik ekiten dion neurrian. Bere inguruko zenbait taldek antolatutako Aberri Egunean hartu zuen parte atzo koalizioak Gernika-Lumon, batik bat independentzia aldarrikatzeko. Haatik, jakin badaki ez dela horrelakorik epe labur eta ertainean lortuko, eta ez bakarrik Espainiak eta Frantziak eragozten dutelako, Euskal Herrian bertan horretarako babes nahikorik ez dagoelako baizik. Zilegizkoa da oso independentzia gura izatea, baina antzua erabat bultzada politikorako norbere gaitasuna hori berehala lortzeko baino ez baliatzea. Herritargoak ondo bereizten du zer nahi duen eta zer den posible momentu bakoitzean, zein den lehentasuna eta zein ez. Beste hainbat herritan legez, Gernika-Lumon oraintsu gertatutakotik badute zer ikasi, adibidez. Zinegotzi guztiak abertzaleak izan eta, beraz, erabaki eskubidearen aldeko herritarrak gehien-gehienak diren arren, Gure Esku Dagok antolatutako galdeketan —Estatu independente bati buruzkoan— 16 urtetik gorakoen %27k baino ez zuen parte hartu hil honen 2an. Beharbada, benetako nazio eraikuntza keinu hutsaletatik eta norbere zilborrari begiratzetik haratagokoek ahalbidetzen dutela uste duenik badagoelako; dinamika efektistek, eragileren baten estrategia politiko zehatzak elikatzeko itxura dutenek, inora ez daramatela uste duten abertzaleak asko direlako. 

2017ko apirilaren 16an elcorreo.com-en argitaratua