domingo, diciembre 21, 2014

Oi, Nafarroa!

Jarraitzeari baiezkoa eman ostean, maiatzeko foru bozetan ez dela UPNren zerrendaburu izango iragarri du orain Yolanda Barcinak. Oztopo bihurtu da inoizko ahulen dagoen bere alderdiarentzat eta, Nafarroan etor litezkeen aldaketen beldur, beste hautagai baten alde egin dute apustu.
Abuztuaren 29an, Cadreitan, UPNren ekitaldi batean: “Zuek nahi baduzue eta konfiantza ematen badidazue, kontatu nirekin Nafarroaren etorkizuna irabazteko”. Azaroaren 10ean, Iruñean, ustekabeko prentsaurreko batean: “Ez naiz berriz foru hauteskundeetan UPNren zerrendaburu izango, nire bizitza pribaturako denbora berreskuratzeko sasoia heldu delako”. Yolanda Barcina Nafarroako presidentearen adierazpenak dira biak, epe laburrean egindakoak izan arren guztiz kontrajarritako erabakiak iragartzen dituztenak. Bere eremu intimoena aitzakia gisa baliatu arren, maila politikoan zerbaitek bultzatu behar izan du foru erkidegoko buruzagia datorren maiatzetik aurrera lehen lerro politikotik desagertzera. Nafarroako Aurrezki Kutxaren kudeaketarekin lotutako ustezko ustelkeriak eta ondo frogatutako gehiegikeriek eragindako higatze-prozesua eta, ondorioz, zenbait inkestatan UPNk beherako joera agertu izana nabarmendu dira arrazoien artean. Hala ere, horiek ez dira abuztutik honako fenomenoak, aspalditik datozenak baizik.
Baina, aurrekoekin lotuta, Barcina bera izan liteke arazoa orain, aktibo politikoa izan beharrean bere irudi publikoa oso erreta dagoelako eta etorkizunari begira sozialistekin zubigintzan aritzeko gaitasunik ez duelako, batik bat 2012an bere gobernutik kanporatu zituenetik. UPNko buruzagien artean uste hau gero eta sendoago errotu ostean, ohikoa egin dute: praktikoak izan. Datorren maiatzeko bozei begira aurpegi berri batek oxigeno gehixeago eman diezaiekeelakoan, irteerako atera bultzatu dute orain arteko presidentea. Boterea galtzeko arriskuak izua eragin du Aizpunek 1979an sortutako alderdian, ahul daudela nabaritzeaz gain PSNren hondamendia historikoa izan daitekeela ondo baitakite.
Azken urtean zehar plazaratu diren inkestek zenbait joera nabarmendu dituzte: UPNk egungo 19 parlamentarioetatik gutxienez bi eta gehienez sei galduko dituela, Geroa Baik eta Bilduk hamarna inguru lor ditzaketela, PSN hortik behera geratuko dela eta Ezkerrak eta PPk hiruna-edo eurenganatuko dituztela. Podemos-en fenomenoak taula hori aldatzerakoan zer nolako eragina izango duen luze aztertuta zehatz jakitea falta da baina, edonola ere, euren burua balizko agertoki horretan irudikatze hutsak hotzikarak eta urduritasuna eragin ditu erregionalisten artean.
UPNren muineko eskemak zaharkituta daude, dagoeneko. ETAk borroka armatua behin betiko baztertu eta ezker abertzaleak Nafarroaren etorkizuna bertan erabaki behar dela onartu ostean, Euskal Autonomia Erkidegoak irentsiko dituen mamua baliatzen jarraitzeak ez die aspaldi bateko etekinik emango. Iraganeko obsesioak etorkizunera proiektatzen tematzeak paranoia politikora eta barregarri samar bihurtzera eraman ditzake, eta solaskide politiko eraginkorrik gabe geratzera. PSNk, aldiz, bidean galdutako sinesgarritasuna berreskuratzeari ekin beharko dio, Nafarroako gaiak bertan erabakitzen direla behin eta berriz harro aldarrikatu eta gero, eurei dagokienez, afera nagusietan, azken hitza eta erabakia Batzorde Federalak izan baitu, Madrildik. Eta Bilduko ezker abertzalearen zatiak, koalizioko gehiengoak beraz, hitzez haratago, ia atzora arteko inposizio nahiak erabat baztertuta, nafarren borondatera egokituko dela eta lehia politikorako oinarri izango duela praktikan erakutsi behar du.
Nafarroa nafarrek nahi dutena izan behar da. Ez dago printzipio hori urratu eta beste inondik menpean hartzerik, baina ezta estatu arrazoi blindatuaren eskuetan dagoen txotxongilo izaterik ere. Foru erkidegoaren estatusaren inguruan azken hiru hamarkadatan lepoa emanda bizi izan diren kultura politikoek hausnarketa prozesu sakona bultzatu behar lukete, aurrera begirako urratsak egiteko, harresiak apurtzeko. Gaur egun dagoenari modu integratzaileagoan eusteko, erdibideak bilatzeko edo Espainiako Konstituzioaren laugarren xedapen iragankorrak dioenari atxikitzeko. Aukera guztiek jarraitu behar dute zabalik, bertako herritarren nahietara modu dinamikoan zein hobeto egokituko. Aniztasunaren lurraldean espazio gutxi eman zaio orain arte aniztasunari, Nafarroa kolore bakarrekoa bailitzan. Baina ostadarra dator, geraezin.

Azaroaren 17an elcorreo.com-en argitaratua

Estatututik Estatura

Kataluniakoa arazo politiko sakona da, ebazpen judizialen bitartez konpondu ezinezkoa, eta Espainiaren etorkizuneko egiturari buruzko erabaki ausartak beharko dira irtenbideak bilatzeko.
Hilabete luzetan Espainiako Gobernua eta Kataluniako Generalitatea elkarren artean purrustadaka ibili ondoren, atzo egindako galdeketa ez da ezeren hasiera ez amaiera. ‘Prozesua’ deitu dutenak aurrera jarraituko du eta tentsio politikoa ez da baretuko. Rajoyren exekutiboaren eskariz, Auzitegi Konstituzionalak bi deialdi utzi zituen bertan behera: bata, jatorrizkoa, dekretu bidezkoa, irailaren 29an, eta bestea, askoz mugatuagoa eta kutsu instituzional gutxiagokoa, aurreko asteazkenean. Hala ere, ahal izan den eran, kataluniar askok eta askok euren etorkizunaren inguruko iritzia eman dute azaroaren 9an, eta lehia juridikoak ez du, inondik inora, sakoneko arazo politikoa konpondu, gaiztotu baizik.
Demokrazia berreskuratu zenez geroztik, hiru hamarkadatan zehar CiUk eta Kataluniako gobernu ezberdinek ez dute independentziaren aldeko jarrerarik azaldu. Espainian zegokien tokia lortu nahia aldarrikatu zuten behin baino gehiagotan, eta PSOEren zein PPren gobernuei babesa eman zieten sarritan. Hala ere, finantziazio mailan eta bertako kulturari eta hizkuntzari eskaini beharreko babesa blindatzeko oztopoei zegokienean, gero eta deserosoago agertu dira Kataluniako agintariak azken urteotan, nazionalistak izan zein ez izan. Besteak beste, arlo horietan eta nazio izaerari buruzkoetan aspaldi antzemandako gabeziei erantzun politikoa eman nahian, Estatutu berria landu eta adostu zuen gehiengo zabal batek 2006an, 1979koa gainditzeko. Gorteek baiezkoa eman zioten, eta baita kataluniarrek erreferendumean berretsi ere, abstentzio handi batekin izan arren. Dena den, PPk Auzitegi Konstituzionalera jo zuen, gerora aurkeztuko ziren zazpi helegiteetako batekin, politikoki esanguratsuenarekin, eta 2010ean goi erakundeak Estatutuaren hamalau atal baliogabetu zituen, hitzaurreko nazio kontzeptua ere mami juridiko barik utziz. Erabaki horrek haserre bizia eragin zuen Kataluniako gehiengo politiko eta sozialean. Adostasunaren bidea itxi, eta gatazkarena zabaldu zen.
Ondoren, eragile sozialek bultzatuta hasieran, gehiengo politiko baten babesarekin gero, Estatutuaren bidea bazter utzi eta subiranotasunaren aldeko prozesu bati ekiteko asmoa joan da nagusitzen. Independentziaren aldeko hautua egin da, argi eta garbi, eta Generalitateak deituta atzo egitekoa zen jatorrizko galdeketak berretsi behar zuen urrats hori. Oraingoan ere, Auzitegi Konstituzionalak mugatu du Kataluniako gehiengo politiko zabal baten asmoa. Ikuspuntu juridikotik zenbaitzuek balekotzat har dezaketenak ez du sortu den sakoneko gatazka politikoa konpontzen. Areagotu egiten du, ia atzerabueltarik gabe.
Egoera honetan PPri, ziurrenik, 2006ko Estatutua ez zaio hain irentsi ezinezkoa irudituko. Kataluniako gehiengoak onartutakoa borrokatzeko, tresna juridikoez gain, grina patriotiko makurrenak baliatu zituen orduko hartan, ezinikusiak areagotu, zubiak hautsi eta jarrerak tinkotzeraino. Zauri haiek ez dira sendatu, eta gaur egun Madrilgo gobernuan dagoen alderdiak hain arduragabe jokatu izanak kataluniar askoren artean Espainian lekurik ez duten ustea finkatu du.

Katalunia nazioa da. Estaturik gabe Europan direnen artean garrantzitsuenetakoa, maila ekonomikoan, hizkuntzari dagokionean zein beste askotan. Eta tamaina bereko ezagupen juridiko-politikoa dagokio. Bidegurutze honetan, Espainiako Estatuak bere egitura politikoa eguneratzeko, barruan dituen nazioen eskaerei erantzun ausartak emateko eta berauek irudimena baliatuz integratzeko gaitasuna duen ala ez erabaki beharko du. Ebazpen judizialek zenbait prozesu aldi batean gerarazteko balio dezakete, baina arazo politiko gordinak hor dirau. Estatu bateko nazioetako batean gehiengo zabal batek independentziari buruzko galdeketa bat gura izatea ezin da esparru judizialean konpondu. Oso sakonekoa den ezinegona adierazten du, hartzen dituen Estatuarekiko kataluniar askoren urruntasuna eta identifikazio eza, kasu honetan. Prozesu historiko horiek ez dira buruzagi politiko baten edo biren bat-bateko burutapenetatik abiatzen, zeharkako bultzada sozial erraldoia behar baitute. Konponbideak bilatzeko, baleude, hori ondo barneratu behar da. Kataluniak bestelako erantzunak behar eta merezi ditu.

Azaroaren 10ean elcorreo.com-en argitaratua.

sábado, noviembre 22, 2014

Kiratsa darionekoa

Norbere buruari buruzko pertzepzioa besteek dutena baino hobea izan ohi da gehienetan. Garena baino dezente lirainago, atseginago, jasoago eta zintzoago garela uste izaten dugu. Kanpoko askok, ordea, lagun ditugunek ere, irudi zehatzagoa, neurtuagoa eskaintzen digute, gure usteetatik zenbait espaloi beherago dagoena. Hiritargoaren gehiengo zabal batek argi dauka Espainian politikarekin lotutako ustelkeriak goia jo duela, azken hiru hamarkadotako sistema kolokan jartzeraino. Baina buruzagi politiko nagusiak arazoa zenbait kasutara mugatzen saiatzen dira, behin eta berriz. Noizean behin neurri mordoa iragartzen dute gaitzari aurre egiteko, eta handik gutxira polizi operazio berriren batek hankazgora jartzen du guztia.
Gidoi hau gehiegitan errepikatu da azken urteotan, krisiaren ondorioz gorriak ikusten ari direnei goragalea eragin eta politikari askoren sinesgarritasuna hondoratzeko beste. 1982tik Espainiako gobernuan txandakatu diren bi alderdiei dagozkie kasu gehien-gehienak, azken hilabeteotan Jordi Pujolen legez kanpoko ustezko jokabideak ere hautsak harrotu dituen arren. Ezin dira sigla batzuk osotasunean usteltzat jo, inondik inora, militante eta jarraitzaile ororen izen ona zikinduz. Baina argi dago kasu pilaketaren aurrean buruzagitzetatik ez dela nahikoa egin, bestearenak nabarmendu direla beti, norberarenei garrantzia kentzeko. Alderdien egiturek euren biziraupena bermatzeko ahalegina egiten dute beti, inertzia zahar askok bultzatuta. Eta bide horretan herritarrengandik urruntzen dira.
Politikoak ez dira, dena den, gizartetik at bizi diren izaki autonomoak, beronen isla baizik. Garbi jokatu beharraren aldeko kultura zibikorik ez dagoenean, lanaren balioa gutxietsita dirua erraz irabazteari txalogarri irizten zaionean, maltzurra eredu eta zintzoa barregarri denean, kolpe zorririk eman ez eta egun batetik bestera euren miseriak baliatuz ospea lortzen dutenak hedabide nagusietan protagonista direnean edo-ta, adibidez, zientzia edo kulturaren arloetako ongileen arteko izen-abizen bakar bat ere ia inork ez dakienean gizarte batek sakoneko arazo larri bat dauka. Sasoi batean, erkidego batzutan, ustelkeria kasuek, botoak galarazi beharrean, hauteskundeetan mesede egin zieten agintean zeuden alderdiei. Egungo egoeraren aurreko hausnarketa ezin da, beraz, elite politikora mugatu, askoz bertikalagoa izan behar baita. Kudeatzaileena da ardura nagusia, ezbairik gabe, eredugarri behar dutelako, baina herritarrei ere badagokie euren buruarekin eta bozetan aukeratzen dituztenekin askoz zorrotzago jokatzea.     
Orain, krisi ekonomikoak eta horren ondorengo estuasunek bultzatu dute jende asko aski dela adieraztera. Egoera lazgarrietan bat-batean agertu eta arazo eta bidegabekeria guztiak konponduko dituztela iragartzen dutenak populismoaren eta keria txarrenen sinonimo bihurtu dira ia beti historian zehar. Ez da hau ahaztu behar baina, oraingoz, ezin zaio horrelakorik inondik inora egotzi Podemos alderdi arrakastatsu osatu berriari, gobernu ardurarik inon ez duelako. Proposatzen duenarekin baino, bere gorakada jendeari sinesgarri egiten zaion zintzotasun eskaintzarekin dago lotuago, oinarri-oinarrizko zerbaitekin.
PPk eta PSOEk oso aintzat hartu beharko lukete gertatzen ari den guztia, eurentzat beranduegi izan baino lehen sistema politikoa askoz gardenago egiteko, ia biluzteraino. Jada ez du balio bestea errudunago egin nahiak. Goitik behera ahalik eta arinen ez datorrena, behetik gora helduko da. Arazo honetan siglak parekatzea ala ez parekatzea herritar bakoitzaren kontua da, baina agintean txandakatu direnei dagokie kiratsarekin amaitzea. Barkamen eskaera ez da nahikoa agintari politiko batentzat, beste zenbaitzurekin elkarlanean bere esku baitauka egoera aldatzea. Olatuak harrapatuko duen beldurrez barik letra larrizko jarduera politikoan sinesten duelako egin beharko litzateke urrats hori herrialde aurreratu batean. Hargatik ala honengatik, baina di-da batean egitera derrigortuta daude. 1978ko Konstituzioan diseinatutako eraikin instituzional osoa hondoratzeko bidean legoke bestela. Lan handia dute eskuartean.

Azaroaren 3an @elcorreo_com-en argitaratua.          

sábado, noviembre 08, 2014

Bidearen hasiera

Hiru urte igaro dira ETAk armak behin betiko bazter uzteko erabakia plazaratu zuenetik. Euskal gizarteak azken hamarkadotan indarkeria errukirik gabe jasan ostean, alderdi politiko, sindikatu, eragile eta, orohar, herritargoaren bake aldarria nagusitu zen, azkenean. Erabakia ez zen berez heldu, erakundeak historia propioaren inguruko hausnarketa prozesu kritikoa egin ostean, besteek luzaroan bultzatutako presioaren eraginez baizik. Arazo eta eskaera politikoak bide politikoetatik konpondu behar direla uste zutenen betiko jarrera tinkoari esker, euren jarduera eta helburuetarako terrorismoa zegoeneko oso kaltegarria zen ustea ezker abertzalearen baitan nagusitu izanak ekarri zuen ETAk iragarritakoa.
Etikoa barik erabakia taktikoa izan zen eta horrek eragina izan du gerora, ostekoa kudeatzea zailtzerakoan. Atzean utzitakoa justifikatu nahi da oraindik, estrategia politiko-militarrak porrot egin gabe 2011ko urriaren 20an, su-eten baten ostean baina ia bat-batean, lehenago ez zegoen baldintzaren batek aro berria ekarri balu bezala. Eta ez da egia. Arkitektura politikoari dagokionean azken urteotan ez da sakoneko ezer aldatu zorioneko urrats hori egiteko. Behartuta egin zuten, gizarteak ia aho batez lepoa eman zielako. Frankismoa amaitu berritan berretsi eta berrindartutako jokamoldeak, biktima zerrenda ikaragarria eragiteaz gain, maila politikoan zulo beltzera eraman zuen ezker abertzalea. Estratega gisa garai batean zenbait sektoretan ospea zutenek itsu eta gordin aritu direla baino ez dute frogatu, eta besteek 1977tik aurrera hartutako ildoarekin bat egin behar izan dute halabeharrez.
Dena den, borroka armatua amaitzeak behingoan arnasa hartzeko aukera eman dio euskal gizarteari. Legez kanpo egotetik legea onartzera eta sasoi batean gorrotatutako erakundeetan parte hartzera igaro da ezker abertzalea, eta gainerako alderdi politikoekiko harremanak astiro-astiro normaltzen hastera. Baita errealitate instituzionala, herritarren ordezkariek kudeatutakoa, abiapuntu gisa onartzera ere. Biktimenganako keinuak egin dira, zenbaitzutan indar, sinesgarritasun eta gogo gutxiegirekin, edo EAko kideen bidez, baina hor daude. Askoz ausartago aritu behar dute, inor erailtzea erabat onartezina dela barneratu eta biktimei enpatia handiago erakusteraino. Hala ere, prozesu bat dago, kontraesanak dituena, abiadura motelekoa, baina aintzat hartu beharrekoa.
Beraz, gainerako eragile politikoek babesa eman behar diete urrats positiboei. Haatik, ezin dituzte ezker abertzalearen arazoak konpondu, eurei baitagokie zeregin hori. Presoei dagokienez, ‘Euskal Herrira’ ekartzearen eta ‘etxera’ eramatearen arteko aldea nabarmendu behar zaio Sorturi, oso eroso mugitzen baita polisemiaren eremuan. Gerturatzea zilegizkoa eta beharrezkoa da, baina hilketa mordoa dutenak egun batetik bestera askatzea, ez.
Eusko Jaurlaritzak, bitartekariek eta borondate oneko edozein eragilek bakea betikotzeko egiten duten lanak sostengu osoa merezi du. Luze joko du zauriak sendatzen hasteak, baina gogor ekin behar zaio. Estatuaren inguruetatik ere bere izenean edo berau ustez defendatzeko egindako basakeriak salatu, ikertu eta argitzen jarraitu beharra dago, bere burua demokratikotzat duenak ezin baititu horrelakoak sekula bultzatu, ez izkutatu. Ezin dira begiak itxi horren aurrean, estolderia erabat garbitu behar baita.
Badago itxaropenerako arrazoirik, etorkizuna ilusioarekin lotzekorik. Etorriko da estatus politikoaren inguruko eztabaida ere, herritarren borondatearen erritmora egokituta. Gaurko desafioa, oraindik, iragan latzak utzitakoa gainditzeko lan egiten jarraitzea da, gizartearen gehiengoak eskatzen duen legez taktikoa izan zena etiko bihurtzeraino. Hori da atzera egiteko modurik sekula ez izateko bide bakarra.

Urriaren 27an @elcorreo_com-en argitaratua.

domingo, febrero 23, 2014

Seber Altube

Askok ez dute guztiz ulertuko ondoren datorrena. Garai eta leku zehatzean egon ez zirenek, alegia. Egia esateko, maitasun aitorpen bat da. Honelakoetan, jazotakoak paperean bildu eta irakurlea horiekin zipriztintzea lorpen handia izan ohi da baina, gehienetan, bertan egon ez zirenek nekez senti dezakete zenbait bizipenek utzitako aztarna sakona, blai egiterainokoa. 1972tik 1983ra arte izan nintzen Seber Altubeko ikasle. Eskolaurre osoa eta orduan Oinarrizko Hezkuntza Orokorra zeritzana egiteko beste. Urte gogorrak izan ziren, hasierakoak batik bat: Gizarte Etxeko gela ilun eta hotz bakoitzean bi mailatako ume eta gazteak biltzen ginen, frankismoak bere azken hozkada beltzak ematen zituen bitartean. Nire adinekoak, bospasei baino ez. Ia libururik gabe, erreferentzia sendo barik, baina zenbait irakasle adoretsuren grinak lagunduta.
Guraso askok, gehiengo zabalak, ez zuen euskarazko irakaskuntzan sinesten eta leku erosoago eta erdaraz ondo jantzitakoetara bidaltzen zituen haurrak. Exotikoak ginen, nonbait. Eta susmagarriak askorentzat. Baina barrukoen konpromisoak eta kanpoko askoren laguntzak oztopo guztiak gainditu zituen. Ez zatiketek, ez debekuek eta ezta askoren hoztasunak eta distantziak ere ez zuten lortu Seber Altube ikastolaren proiektua hondoratzea.
Halako batean, garai berri bat hasi zen, autogobernuarena eta euskararen ofizialtasunarena. Zorionekoa. Hainbat hamarkadatan belaunaldi ezberdinek amestutakoa. Eta hara, miraria. Frankista soziologiko, axolagabe eta epelenetako asko ere Euskal Herriaren eta euskararen maitale sutsu jaiki ziren, ilararen buru izan nahian. Geroztik, euskararen itsasoa asko zabaldu da, ozeano bihurtzeraino. Baina euskaldun izatea ez da erraza, ezta gaur egun ere. Ikaragarri aurreratu da, bai, baina asko dago egiteke. Aitzindariek erakutsi ziguten bidea, eta hemen Seber Altube ikastola izan zen gutxi horietako bat. Pertsona eta euskaltzale gisa jantzi gintuen, gurea dena maitatzen erakutsi zigun.
2014ko Ibilaldiak aukera ezin hobea eskainiko digu guzti hori gogoratzeko. Maitasun aitorpen hau lau haizetara zabaltzeko. Urte gogorretan euskal hizkuntza eta kontzientzia gorde eta zabaldu zutenei gure esker ona adierazteko. Gernikar eta lumotarrok zorretan gaude horiekin: hutsetik hasita, diktadura ankerraren garaian, itxaropenaren hazia erein zuten gizon-emakumeokin. Haiei esker, edozein adinekin, eta gauden lekuan gaudela, beti izango gara Seber Altubeko ikasle.

'Busturialdean Bagabiz' aldizkarian argitaratutako artikulua