domingo, julio 12, 2015

Lepoa emanda

Bake prozesua deitutakoa usteltzeko arriskuan dago, aldeek arazoari behin betiko heltzeko borondate nahikoa erakusten ez dutelako. Ez da atzera joko, baina egungo geraldiak etorkizuna erabat baldintza dezake. ETArena bezalako fenomenoak behin betiko amaitzeko urratsak behar direla jakin beharko luke Espainiako gobernuak, eta ezker abertzaleari hartutako konpromisoekiko koherenteago eta ausartago jokatzeko eskatu behar zaio.
Hiru urte luze igaro dira ETAk behin betiko su-etena iragarri zuenetik. Eta ez zen gertatu ezker abertzaleak amestu bezala. Gizartearen aspaldi bateko arbuioak zerikusi zuzena izan zuen erabaki horretan, beste zenbait faktorerekin batera. Ezeren truke amaitu zuen bere ibilbide odoltsua erakunde armatuak, porrot egin eta gero. Hitz dotoreenekin jantzi arren, horien atzean ez zegoen ezer, errealitatea ezkutatzen saiatzeko asmoa besterik ez.
Luzaroan, ETAk, eta orohar bere inguruan antolatutako erakundeek, aukera bat baino gehiago izan zuten indarkeria etekin politikoak lortu ostean bazter uzteko. Gaur egungo parametroetatik Estatuaren eta ETAren arteko negoziazio politiko bat erabat onartezina litzatekeen arren, sasoi batean posible izan zen, indarkeriaren arazoari beste ikuspuntu batetik heltzen zitzaionean. Gai politikoak herritarren ordezkari diren alderdi politikoek baino ezin dituztela negoziatu dioen printzipioa ez zen beti hain errotuta egon. Franco hil ostean saiakera ezberdinak egin ziren ETAren jarduerari modu hitzartuan amaiera emateko, eta Aljerren egindako negoziazioa izan liteke horien arteko begibistakoena. Hor amaitu zitzaizkion etekin politiko nabarmenak lortzeko aukerak. Hortik aurrera, gero eta zailago jarri zitzaion, akaso presoentzat irtenbideren bat eta ezer gutxi gehiago. Azkenean, ezer ez. Hain azkarrak ei ziren ezker abertzaleko estrategek zulo beltzera eraman zuten euren ikuspuntutik zilegizkoa zen urte askotako borroka politiko-militarra.
Espainiako gobernuak ondo daki indarkeriari dagokionez irabazi egin duela. Eta horregatik ez du urratsik egin nahi. Ezker abertzaleari mesede egingo liokeela uste du, eta PPren ohiko botoemaileek ez lioketela barkatuko. Oker dabil, bakea betiko egonkortzea gizarte osoarentzat baita balore ezin positiboagoa. Baina aurrera egiteko, ETAk eta Sortuk askoz ausartago jokatu beharko lukete, orain ere kalkulu antzuetan galduta ibili beharrean. Desarmearena eta presoena konpondu bako arazoak dira oraindik eta luze jo dezake horiek bideratzeak.
Terrorismoarekin amaitzeko prozesuak oso konplexuak eta korapilatsuak izan ohi dira beti. Atzean utzitako saminak oztopatzen du etorkizuna eraikitzeko egin beharrekoa. Eta aldi berean, hori gainditzen ez den bitartean ezin izaten da behingoz moztu iragan tragikoarekiko lotura. Geratzerik ez dagoen gurpila izan daiteke, neurri eraginkorrak eta borondate politikoa konbinatzen hasten ez diren bitartean. Desarme prozesua gauzatzeko interesa izan behar luke Rajoyren gobernuak, etorkizunerako bermerik onena delako. ETAk ez du solaskiderik aurkitzen beste aldean, eta armak emateko gogo gehiegi ere ez zaio nabaritzen, egia esan. Beharbada 2016ra begira dago, PPk boterea galduz gero aukera hobeak izango dituelakoan. Baina nazioarteko testuinguruak bere aurka jotzen du, Parisko atentatuen ostean, eta 2001eko irailetik aurrera oso nabarmena den prozesuaren baitan, honelako fenomenoek ez baitute inon oxigenorik lortuko.
Presoen arazoa askoz zailagoa da bideratzeko. Urratutako giza eskubideak aintzat hartu eta autokritika egin beharko dute lehenik, beste inoren keinuen zain egon barik. Legez dagokiena eman behar zaie, zalantzarik gabe, hiltzailerik ankerrena ere eskubideen jabe delako gizarte demokratiko batean. Sakabanaketarekin amaitu behar da, gaixo dauden presoen egoerari irtenbideak bilatu eta legea akordeoi baten antzera erabiltzeari utzi. Gainerakoan, gaizki egindakoen aitorpena eskatzen du gizarteak. Ez Espainiako gobernuak edo Estatuak. Ez. Euskal gizartea da horren zain dagoena. Zortziehundik gora lagun hil dituztenek tamaina bereko aitorpen autokritikoa egin behar dute. Aitzakiarik gabe, oinarri-oinarrizko giza eskubideen zapalketa ikaragarria utzi baitute atzean. Horrek giroa hobetuko luke eta, beharbada, urratsak egiten lagundu.
ETArena bezalako fenomenoak modu ordenatuan amaitzen ez direnean, arazo ugari sortzeko arriskua geratzen da mahai gainean. Espainiako gobernuak ondo daki, eta ez litzateke beste inora begira geratu behar. Arazoari heldu behar dio, ahalik eta alderdi politiko gehienen babesarekin, etapa ezin ilunago hau behin betiko atzean uzteko asmoz. Aldi berean, ezker abertzaleak argi izan behar du egindako adierazpenekin koherentea izatea eskatzen zaiola, hartutako konpromisoak muturreraino eramatea. Beste askotan egin duen legez, orain ere testuinguru politiko egokienaren zain dagoela ematen du, ahalik eta urrats gutxien eginda ziklo hau amaitu ahal izateko tentazioarekin.
Egoera honetan, bereziki interesgarria da Jonan Fernandezen lidergopean Eusko Jaurlaritza egiten ari den lana. Aurrera jotzeko katalizatzaile lana, nolabait. Espainiako gobernuak ez dio jaramon handirik egiten, eta ezker abertzalearen gustoko ere ez da, argi dagoenez. Baina bide hori da, zalantza barik, euskal gizartean babes gehien duena. Jaurlaritzak ez ditu Rajoyren tresnak egoerari aurre egin ahal izateko, baina asko egin dezake maila politikoan eta sozialean. Arriskurik handiena egoera usteltzen uztea da. Hori jazoko balitz gizarte osoa izango litzateke kaltetuena. Behin betiko konponbiderako dinamikak bultzatu behar dira, giza eskubideen iraganeko urraketa guztien aitortzarekin, oinarri demokratikoekiko konpromiso sakonarekin eta etorkizun konpartitua eraikitzeko borondatearekin.

elcorreo-com-en argitaratua    

Batuz biderkatu

Hiru bosturteko luze erabat urrunduta eman ondoren, EAJk eta PSE-EEk koalizio gobernuak osatu dituzte berriz, oraingoan foru aldundietan eta udaletan. Ez da unean uneko hitzarmen politiko soila, sakoneko akordioetarako bidean lehen urratsa izan daitekeena baino.
Denbora ez doa alperrik, ezta alderdi politikoentzat ere. Duela 30 urte jeltzaleen eta sozialisten artean abiatutako lankidetzak ez zuen gaur egungoaren antzik, baina etapa hartan elkarren eskutik lortutakoak Euskadiren bultzagarri izan ziren eta oraingoek ere efektu berbera behar lukete. Egoera politikoa arras ezberdina da. Ordukoan EAJ bere zatiketak harrapatuta zegoen, ahulduta, alderditik alde egiten ari zirenen aldetik zahartzat jota. Garaikoetxea lehendakariaren eta Xabier Arzalluzen hiperlidergoen talkak haustura eragin zuen, euskal abertzaletasun instituzionala bere historiako egoerarik larrienetakora eramanda. Sozialistek, aldiz, Felipe Gonzálezen gobernuaren lehen urteetako olatu gainean jarraitzen zuten, nahiz eta Euskadin benetako alternatiba izatetik urrun egon. Elkarren beharrez egin zuten topo, neurri batean, baina onerako izan zen. Krisi ekonomikoak eta bere eskutik heldutako birmoldaketek funtsezko izandako zenbait sektore astindu zituzten, langabezia tasa jasanezin eginez. Autogobernua edukiz betetzen hasi berria zen eta tamaina horretako desafioen aurreko bere eraginkortasuna frogatu behar zuen. José Antonio Ardanza lehendakari aukeratu berria, Arzalluz bera eta EAJ osoa ez ziren kikildu eta PSErekin batera ekin zioten egoera bestelakotzeari. Hurrengo urteetan, Jon Azua, Juan José Ibarretxe, Juan Ramón Guevara, Ramón Jáuregui eta Jaurlaritzako beste hainbat kide ezinbesteko pieza izan ziren helburu hori gauzatu eta Euskadiri beste itxura bat emateko. Orduan ere hainbatek kritikatu zituzten Ardanzaren gobernuak, kudeaketa ekonomikoak eta sozialak naziogintzarekin zerikusirik ez zutelakoan edo. Indarkeriak errukirik gabe kolpatzen zuen garai hartan horixe zen benetan Euskadiren premiarik larriena: hainbat arlotan berriz zutik jartzea, zutabe ekonomikoak berreginez eta autogobernua ongizatearen sinonimo bihurtuz. Eta, zailtasun erraldoiei aurre egin arren, lortu zen. EAJ-PSE lankidetza politikoak egin zuen posible, eta ez da berandu Ardanza lehendakariari merezi duen aitortza egiteko, bere agintaldia erabakigarria izan baitzen gerora bizitako oparotasuna ahalbidetzeko, nahiz eta sozialistek, Espainiako Gobernutik, Estatutuaren zenbait parte garrantzitsu betetzeko ahalegin handirik egin ez.
Gero gerokoak etorri ziren, bakegintzari eta esparru berri bati begirako urruntasunak eraginda. Hamabost urteko gorabehera askoren ondoren, EAJk eta PSE-EEk aspaldiko gertutasuna berreskuratzeko asmoari ekin diote. ETA iraganeko aztarna da jada, nahiz eta bere jarduera armatuarekin lotutako hainbat arazo konpontzeke egon. Jeltzaleek 1986ko zatiketa ia erabat gainditu dute, EAkoak izandako boto gehien-gehienak bere inguruan berriz bilduta. Urkullu lehendakariaren lidergoa sendoa da, serioa, errespetatua, itzal luzekoa. Andoni Ortuzarrekin tandem eraginkorra osatzen du, maila instituzionala eta alderdikoa ezin hobeto uztartuta. Maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzek erakutsi dutenez, EAJk ez du 'ohiko' alderdien higatze prozesurik jasan, sasoi beteko baitago berriz. Sozialistek, aldiz, Zapateroren osteko makalaldia gainditu ezinik jarraitzen dute, ezkerreko alderdi berrien konpetentziari eutsi guran eta corpus ideologikoa eguneratu eta horrekin koherente izateko beharrean. Bien arteko batuketa aritmetikak agintzen duena baino aberatsagoa da. ETAren osteko agertokian ere, EAJ da abertzaletasunaren baitango alderdi nagusia eta bere agendak eta lehentasunek EH Bildurenak baino dezente babes handiagoa dute euskal gizartean. Ez da abiapuntu makala aurrera begirako apustuak egiteko. Ahul egon arren, sozialistak esparru ez abertzalearen ardatz dira oraindik eta akordio estrukturalak lortzeko garrantzi handikoak dira, ia ezinbestekoak.
Foru aldundi eta udal mailan egiten ari diren lehen urratsek askoz urrunago eraman ditzakete bi alderdiak. Zulo ekonomikotik behin betiko irten eta bestelako errealitatea egonkortzea da desafio nagusietakoa, baina ez dira beste batzuk ere bazter utzi behar: bakegintza eta berradiskidetze prozesua bururaino eramatea batetik, eta etorkizuneko autogobernu esparruaren nondik norakoak zehazten hastea bestetik. Batean zein bestean behar-beharrezkoa izango da EH Bilduren eta PPren parte hartzea, baina euskal gizartea bera eta erakunde nagusietako asko bideratzeko sortutako ardatz politiko berriak asko lagun dezake prozesu horiek dinamizatzen, katalizatzen eta edukiz betetzen. Horrek ez du esan nahi aldeek euren azken xedeei uko egiten dietenik, inondik inora. Baina naziogintza gaur egungo errealitatetik burutu behar da, lankidetzatik, ezberdinen arteko eskuhartzetik, konplizitate berriak bilatzetik. EAEn zabal daitezkeen aukerek eta Nafarroako aldaketek orain artekoarekiko molde berriko etorkizuna egin dezakete posible. Euskaltzalegoak, zentzurik zabal, abegikor eta harkorrenean, naziotasuna indartu dezake eguneroko lanetik, egitasmo erakargarri eta anitzetik. Euskal Herriak, bere historiaren eta beste hainbat baldintzaren eraginez, irudimena eskatzen du itxura hartzeko, urrunekoak gerturatzeko, errealitate ezberdinak osagarri egiteko. EAJri dagokio prozesu horren lidergoa, baina beste askorekin jardun beharko du gero eta nazioago izateko, hautsi ez eta aukera berriak mamitzeko. Sozialistei zirt edo zart barik agian zirt eta zart egitea dagokie, egungo euskal gizartearen hainbat errealitatetik at ez geratzeko. Inork ez du espero abertzale bihurtuko direnik, baina aipatutako irudimena baliatuta jarrera ausartago eta proaktiboagoak izan ditzakete euskal auziari konponbideak bilatzeko ahaleginean. EAJk eta PSE-EEk kudeaketa soiletik haratago joan beharko lukete, bion batuketak berriz biderkatzeko aukera eman eta ate berriak zabal ditzan.

Uztailaren 6an elcorreo.com-en argitaratua